{"id":8884,"date":"2025-02-20T15:38:42","date_gmt":"2025-02-20T14:38:42","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=8884"},"modified":"2025-06-26T10:00:44","modified_gmt":"2025-06-26T08:00:44","slug":"zaiks-w-dobie-sztucznej-inteligencji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_branza\/zaiks-w-dobie-sztucznej-inteligencji\/","title":{"rendered":"ZAiKS czy Z(AI)KS – oto jest pytanie!"},"content":{"rendered":"

Dzi\u0119ki obrazom generowanym przez Midjourney, muzyce, kt\u00f3r\u0105 tworzy Suno czy filmom, za kt\u00f3rych powstawanie odpowiada Runway, \u015bwiat zach\u0142ysn\u0105\u0142 si\u0119 \u201ekreatywnymi\u201d mo\u017cliwo\u015bciami sztucznej inteligencji. Wiele os\u00f3b po raz pierwszy zetkn\u0119\u0142o si\u0119 z AI w\u0142a\u015bnie poprzez te syntetyczne (cho\u0107 dalekie od idea\u0142u) dzie\u0142a. To w\u0142a\u015bnie one najmocniej przemawia\u0142y do ludzkiej wyobra\u017ani i gra\u0142y na emocjach. A przecie\u017c cichymi bohaterami tej rewolucji \u2013 o czym pocz\u0105tkowo ma\u0142o kto wspomina\u0142 \u2013 s\u0105 przede wszystkim arty\u015bci i tw\u00f3rcy. To w\u0142a\u015bnie wytwory ich kreatywnej pracy s\u0105 wykorzystywane (cz\u0119sto bez zgody samych tw\u00f3rc\u00f3w) do trenowania modeli AI. A ka\u017cdy, kto skorzysta\u0142 z promptu \u201estw\u00f3rz piosenk\u0119 lub obrazek w stylu…\u201d, sta\u0142 si\u0119 mimowolnym uczestnikiem tego procesu. Procesu, kt\u00f3rego realnymi beneficjentami s\u0105 w\u0142a\u015bciciele platform generatywnych.<\/p>

W studium z grudnia 2024<\/mark><\/a> roku CISAC (Mi\u0119dzynarodowa Konfederacja Zwi\u0105zk\u00f3w Autor\u00f3w i Kompozytor\u00f3w) oszacowa\u0142o, \u017ce do 2028 roku warto\u015b\u0107 generatywnego rynku muzyczno-audiowizualnego wzro\u015bnie z 3 do 64 miliard\u00f3w USD. Niestety jednocze\u015bnie prognozuje si\u0119, \u017ce z powodu rosn\u0105cej popularno\u015bci AI tw\u00f3rcy mog\u0105 straci\u0107 nawet blisko 25% przychod\u00f3w. Oznacza to, \u017ce za pi\u0119\u0107 lat znaczna cz\u0119\u015b\u0107 utwor\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 w obiegu \u2013 od piosenek po filmy czy klipy w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych \u2013 b\u0119dzie powstawa\u0107 z udzia\u0142em sztucznej inteligencji. Polecam zapoznanie si\u0119 z raportem – to \u015bwietne kompendium na temat AI w kontek\u015bcie rynku muzycznego.<\/p>

\"\"
Prognoza: do 2028 blisko 20% muzyki dost\u0119pnej na rynku b\u0119dzie syntetyczna.
\u0179r\u00f3d\u0142o: raport CISAC<\/p>

W obliczu tej i wielu innych analiz Stowarzyszenie Autor\u00f3w ZAiKS<\/mark><\/a> podj\u0119\u0142o zdecydowane kroki w celu ochrony praw swoich cz\u0142onk\u00f3w. O tych dzia\u0142aniach i ocenie wp\u0142ywu AI rozmawiamy z Jerzym \u0141abud\u0105* z Wydzia\u0142u Marketingu i Komunikacji.<\/strong><\/p>

Seweryn Jakubiec: Jak ZAIKS chce chroni\u0107 artyst\u00f3w przed nieuczciwym wykorzystaniem dzie\u0142 do trenowania modeli AI? <\/strong><\/p>

Jerzy \u0141abuda: <\/strong>Cel ZAiKS-u jest niezmienny \u2013 chodzi o to, by zapewni\u0107 tw\u00f3rcom wynagrodzenie za ich prac\u0119. Natomiast na przestrzeni kilku ostatnich lat wytworzy\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie nowy obszar wykorzystania tw\u00f3rczo\u015bci, czyli szkolenie modeli j\u0119zykowych o charakterze generatywnym. W odpowiedzi opracowali\u015bmy strategi\u0119, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 kilka krok\u00f3w.<\/strong> Pierwszy<\/strong> z nich to tzw. opt-out, czyli zastrze\u017cenie praw do reprezentowanych przez ZAiKS utwor\u00f3w. Chodzi o to, by zapobiec bezumownemu korzystaniu z tw\u00f3rczo\u015bci w oparciu o dozwolony u\u017cytek dla eksploracji tekst\u00f3w i danych (TDM, ang. text and data mining). Nowelizacja prawa autorskiego wdro\u017cy\u0142a przepisy Unii Europejskiej, kt\u00f3re wprowadzaj\u0105 wyj\u0105tek dla TDM i na okre\u015blonych warunkach pozwalaj\u0105 ka\u017cdemu pos\u0142ugiwanie si\u0119 zautomatyzowan\u0105 technik\u0105 analizy danych bez naruszania praw autorskich. Jednym z tych warunk\u00f3w jest brak sprzeciwu tw\u00f3rc\u00f3w wobec takiej formy eksploatacji ich dzie\u0142. Opt-Out stanowi wi\u0119c krok prawny niezb\u0119dny, by m\u00f3c podj\u0105\u0107 krok drugi, <\/strong>czyli zawieranie um\u00f3w licencyjnych z podmiotami korzystaj\u0105cymi z reprezentowanej przez ZAiKS tw\u00f3rczo\u015bci na potrzeby trenowania modeli AI. To z kolei wi\u0105\u017ce si\u0119 m.in. z mapowaniem istniej\u0105cych rozwi\u0105za\u0144 AI i identyfikacj\u0105 wykorzystania zastrze\u017conego repertuaru w celu nawi\u0105zania kontaktu z u\u017cytkownikami i z\u0142o\u017cenia propozycji zawarcia licencji. ZAiKS zawsze chce przede wszystkim porozumie\u0107 si\u0119 z drug\u0105 stron\u0105, aby wypracowa\u0107 korzystne rozwi\u0105zanie. W przypadku braku porozumienia konieczne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 podj\u0119cie stanowczych dzia\u0142a\u0144 prawnych, co stanowi\u0107 trzeci<\/strong> krok <\/strong>naszej strategii, czyli skierowanie sprawy na drog\u0119 prawn\u0105. Pojawia si\u0119 coraz wi\u0119cej pozw\u00f3w w zwi\u0105zku z naruszeniem praw autorskich przez dostawc\u00f3w modeli Generatywnego AI. Najnowsze orzeczenia s\u0105dowe, w tym cho\u0107by w ameryka\u0144skiej sprawie z pow\u00f3dztwa Thomson Reuters<\/mark><\/a>, zapadaj\u0105 na korzy\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>

SJ: Czy otrzymujecie ju\u017c zapytania o licencje? Spodziewam si\u0119, \u017ce nie b\u0119da to pojedyncze utwory, ale raczej wnioski w stylu: <\/strong>\u201e<\/strong>poprosimy wszystko, co macie<\/strong>\u201d<\/strong>. <\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>Podczas spotka\u0144 bran\u017cy music-tech toczy si\u0119 wiele rozm\u00f3w, tak\u017ce ze startupami, kt\u00f3re badaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci zbudowania np. proof of concept i potrzebuj\u0105 naszej wiedzy. Wida\u0107 te\u017c, \u017ce rynek czeka na pierwsze solidne zastosowania w biznesie bus. One pozwol\u0105 nam wypracowywa\u0107 odpowiednie strategie licencyjne, dopasowane do bardzo r\u00f3\u017cnorodnego i dynamicznego rynku. <\/p>

SJ: W czerwcu 2024 <\/strong>ZAiKS zaktualizowa\u0142 swoje regulaminy<\/strong><\/mark><\/a> <\/mark>tak, by umo\u017cliwi\u0107 zg\u0142aszanie utwor\u00f3w stworzonych przy wsparciu AI. Jak wygl\u0105daj\u0105 obecnie statystyki? I czy s\u0105 ju\u017c w\u0142a\u015bciciele, kt\u00f3rzy otrzymuj\u0105 stosowne tantiemy?<\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>O wynagrodzeniach oczywi\u015bcie nie mog\u0119 m\u00f3wi\u0107. Mog\u0119 za to powiedzie\u0107, \u017ce obecnie mamy zarejestrowanych 227 utwor\u00f3w, w kt\u00f3rych tw\u00f3rca zaznaczy\u0142, \u017ce jaki\u015b procent utworu jest wytworem wygenerowanym przez AI.<\/p>

SJ: Czy mierzycie si\u0119 z wyzwaniami zwi\u0105zanymi z ocen\u0105 wk\u0142adu cz\u0142owieka i AI w dany utw\u00f3r? W przypadku potencjalnego hitu nawet niewielkie procenty mog\u0105 decydowa\u0107 o znacz\u0105cym wzro\u015bcie wynagrodzenia.<\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>Te warto\u015bci s\u0105 deklaratywne i ZAiKS nie podejmuje si\u0119 ich oceny \u2013 r\u00f3wnie\u017c co do oryginalno\u015bci samego utworu. Warto te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce wk\u0142ad AI nie jest uznawany jako autorski. Zreszt\u0105 podobnie dzieje si\u0119 przy rejestracji materia\u0142u, kt\u00f3ry ma wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w \u2013 tylko od nich zale\u017cy okre\u015blenie stosunku udzia\u0142\u00f3w. Wszelkie spory rozstrzygane s\u0105 mi\u0119dzy nimi.<\/p>

SJ: W lipcu 2024 opublikowano zmian\u0119 ustawy o Prawie Autorskim, jednak mimo <\/strong>postulat\u00f3w \u015brodowisk tw\u00f3rczych<\/mark><\/strong><\/a> nie zawiera ona odniesie\u0144 do AI. Czy AI Act, kt\u00f3ry wszed\u0142 w \u017cycie nied\u0142ugo po publikacji ustawy,  wg Pa\u0144stwa wystarczy, by chroni\u0107 interesy tw\u00f3rc\u00f3w?<\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>W \u015blad za implementacj\u0105 dyrektywy DSM na pewno powinny i\u015b\u0107 dalsze lokalne rozwi\u0105zania, kt\u00f3re uwzgl\u0119dniaj\u0105 specyfik\u0119 rynku i ju\u017c obowi\u0105zuj\u0105ce prawo. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce Polska i tak mia\u0142a bardzo du\u017ce op\u00f3\u017anienia we wdro\u017ceniach, dlatego przyj\u0119to te zapisy, wobec kt\u00f3rych nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci prawnych. Mamy nadziej\u0119, \u017ce inne kwestie zostan\u0105 uwzgl\u0119dnione w kolejnych nowelizacjach b\u0105d\u017a innych aktach prawnych. To jest te\u017c ci\u0105g\u0142a nasza praca \u2013 pokazywa\u0107 r\u00f3\u017cne aspekty zwi\u0105zane z tym zagadnieniem. Ale jeste\u015bmy dobrej my\u015bli, przypisy id\u0105 we w\u0142a\u015bciwym kierunku, cho\u0107 oczywi\u015bcie jeszcze wiele pracy przed nami.<\/p>

SJ: Czy AI pozytywnie wp\u0142ywa na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczn\u0105, stanowi wsparcie tw\u00f3rc\u00f3w?<\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>Ale\u017c oczywi\u015bcie \u2013 \u015brodowisko tw\u00f3rcze by\u0142o jednym z pierwszych, kt\u00f3re w og\u00f3le si\u0119gn\u0119\u0142o po narz\u0119dzia AI, np. przy produkcji audio. Jeszcze zanim AI sta\u0142o si\u0119 tak popularne, bran\u017ca muzyczna od dawna korzysta\u0142a z plugin\u00f3w wykorzystuj\u0105cych r\u00f3\u017cne algorytmy. Najlepszymi przyk\u0142adami jest Melodyne<\/mark><\/a> czy AutoTune<\/mark><\/a>, bez kt\u00f3rych wielu artyst\u00f3w w og\u00f3le by nie zaistnia\u0142o na rynku. Polecam odcinek naszego podcastu z kompozytorem Wojtkiem Urba\u0144skim<\/strong><\/mark><\/a>, kt\u00f3ry jest wielkim fanem AI i tworzy nawet w\u0142asne narz\u0119dzia oparte o sztuczn\u0105 inteligencj\u0119.<\/p>

SJ: Plany na przysz\u0142o\u015b\u0107? Jakie jest prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce ZAiKS stanie si\u0119 Z(AI)KS-em?<\/strong><\/p>

J\u0141: <\/strong>Reprezentujemy prawa tw\u00f3rc\u00f3w, w tym ich prawo do uczciwego zarobku. Zar\u00f3wno w moim \u015brodowisku, jak i \u015brodowisku technologicznym nikt nie wierzy, \u017ce AI w pe\u0142ni przejmie role tw\u00f3rcze. Przecie\u017c sztuczna inteligencja nie tworzy, ale odtwarza. Pewnie w obszarach, gdzie kreatywno\u015b\u0107 pe\u0142ni drugorz\u0119dn\u0105 rol\u0119, np w tak zwanej \u201emuzyce do windy\u201d niebawem b\u0119d\u0105 dominowa\u0107 produkty generatywne. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c za nawet tzw. muzyk\u0105 t\u0142a stoj\u0105 ludzie, kt\u00f3rych praca i zarobki s\u0105 zagro\u017cone rozpowszechnieniem wytwor\u00f3w AI. <\/p>

Ale na pewno nie ma zagro\u017cenia dla prawdziwej sztuki. ZAiKS b\u0119dzie mia\u0142 jednak jeszcze wi\u0119cej pracy, bo rynek stanie si\u0119 trudniejszy i mniej dost\u0119pny dla pojedynczego tw\u00f3rcy. Rozw\u00f3j my\u015bli licencyjnej i sposob\u00f3w wynagradzania tw\u00f3rc\u00f3w jest korzystny dla wszystkich stron. Dla biznesu nie ma nic gorszego ni\u017c stan zawieszenia. Wierz\u0119, \u017ce ZAiKS b\u0119dzie odgrywa\u0142 w tym dialogu bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119.<\/p>

SJ: Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>

Walki robot\u00f3w<\/strong><\/h4>

Jednym z rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re sugeruje ZAIKS jest umieszczenie na stronie tw\u00f3rcy, kt\u00f3ra prezentuje jego utwory, pliku robots.txt. Zawiera on instrukcje dla (obecnie) 15 najpopularniejszych bot\u00f3w internetowych, kt\u00f3re to okre\u015blaj\u0105 cz\u0119\u015bci witryny niedost\u0119pne dla narz\u0119dzi AI. Oczywi\u015bcie, je\u015bli artysta prezentuje swoje dzie\u0142a na innych stronach (a robi\u0105 to praktycznie wszyscy), musi si\u0119 upewni\u0107, \u017ce i wspomniane strony r\u00f3wnie\u017c s\u0105 wyposa\u017cone w takie zabezpieczenia. Poni\u017cej przyk\u0142ad zawarto\u015bci takiego pliku adresuj\u0105cy dzia\u0142ania bot\u00f3w od ChatGPT i Claude:<\/p>

# Block GPTBot from \/muzyka and \/video
User-agent: GPTBot
Disallow: \/muzyka\/
Disallow: \/video\/

# Block ClaudeBot from \/muzyka and \/video
User-agent: ClaudeBot
Disallow: \/muzyka\/
Disallow: \/video\/<\/code><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>

Idea robots.txt<\/a> <\/mark>jest jednak dobrowolna, to pewnego rodzaju technologiczny \u201egentlemen’s agreement\u201d \u2013 z\u0142o\u015bliwe boty i tak mog\u0105 go zignorowa\u0107. Dla w\u0142a\u015bciwej ochrony danych na stronie warto wdro\u017cy\u0107 takie rozwi\u0105zania jak CAPTCHA\/reCAPTCHA, ograniczenie liczby zapyta\u0144 czy np. dost\u0119p do danych po zalogowaniu. O pozosta\u0142ych<\/mark><\/a> mo\u017cna poczyta\u0107 na stronie ZAiKS. Jednak w \u015bwietle informacji o tym, \u017ce META rzekomo korzysta\u0142a z Torrent\u00f3w do trenowania swoich modeli AI<\/mark><\/a> \u2013  ostatecznie i tak wszystko zale\u017cy od uczciwo\u015bci tw\u00f3rc\u00f3w AI.<\/p>

Gdy AI przejmuje nuty<\/strong><\/h4>

R\u00f3wnie\u017c inne organizacje zbiorowego zarz\u0105dzania prawami autorskimi i wykonawczymi staraj\u0105 si\u0119 podejmowa\u0107 inicjatywy  w obszarze zwi\u0105zanym z AI. S\u0105 to mi\u0119dzy innymi Stowarzyszenie Dziennikarzy i Wydawc\u00f3w REPROPOL<\/mark><\/a> czy Stowarzyszenie Autor\u00f3w i Wydawc\u00f3w \u201cCopyright Polska\u201d<\/mark><\/a>. Izba Wydawc\u00f3w Prasy<\/mark><\/a> aktywnie monitoruje na swoich stronach wszelkie spory prawne, za\u015b Zwi\u0105zek Producent\u00f3w Audio-Video (jako cz\u0142onek federacji IFPI) wraz z kilkudziesi\u0119cioma tysi\u0105cami artyst\u00f3w i organizacji podpisa\u0142 Deklaracj\u0119 w sprawie szkolenia AI<\/mark><\/a>:<\/p>

\u201eNielicencjonowane wykorzystanie dzie\u0142 tw\u00f3rczych do szkolenia generatywnej sztucznej inteligencji stanowi powa\u017cne, niesprawiedliwe zagro\u017cenie dla \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania os\u00f3b stoj\u0105cych za tymi dzie\u0142ami i nie mo\u017ce by\u0107 dozwolone\u201d.<\/em><\/p>

Raport CISAC wskazuje, \u017ce ekspansja generatywnej AI nast\u0119puje w du\u017cej mierze przez \u201ekanibalizacj\u0119\u201d dzie\u0142 ludzkich, a nie tworzenie zupe\u0142nie nowej ekonomii. Innymi s\u0142owy, AI przejmuje cz\u0119\u015b\u0107 partytury przychod\u00f3w, zamiast komponowa\u0107 nowe opus magnum. To nie wr\u00f3\u017cy dobrze d\u0142ugookresowemu bilansowi dla ca\u0142ego sektora kreatywnego. Dopiero wprowadzenie modeli wsp\u00f3\u0142pracy (licencjonowanie tre\u015bci do trenowania, dzielenie si\u0119 zyskami) mog\u0142oby sprawi\u0107, \u017ce AI zacznie generowa\u0107 now\u0105 warto\u015b\u0107 dodan\u0105, a nie tylko redystrybuowa\u0107 istniej\u0105c\u0105.<\/p>

W tek\u015bcie o generatorze muzyki JEN<\/mark><\/a> pisa\u0142em o etycznym podej\u015bciu do treningu AI. Takich rozwi\u0105za\u0144 jest jeszcze niestety niewiele (przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Genario<\/mark><\/a>, kt\u00f3ry pomaga w tworzeniu scenariuszy). Generatywna AI skutkuje ogromnym wzrostem rynku, ale te\u017c tworzy powa\u017cne wyzwania dla tw\u00f3rc\u00f3w; r\u00f3wnie\u017c pod k\u0105tem ekonomicznym. Kluczowe b\u0119dzie to, jak rynek i prawo zareaguj\u0105 na te zmiany. Czy uda si\u0119 wypracowa\u0107 model koegzystencji AI z ludzk\u0105 kreatywno\u015bci\u0105 (o czym cz\u0119sto piszemy w hAI Magazine), w kt\u00f3rym nowe technologie stan\u0105 si\u0119 narz\u0119dziem wzmacniaj\u0105cym artyst\u00f3w, zamiast ich wypiera\u0107? Od decyzji podj\u0119tych dzi\u015b \u2013 przez tw\u00f3rc\u00f3w, przemys\u0142 oraz regulator\u00f3w \u2013 zale\u017cy, czy za kilka lat b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 o z\u0142otej erze wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142owieka z AI, czy o kryzysie tradycyjnej kultury w cieniu algorytm\u00f3w.<\/p>

Sztuka, tak jak technologia <\/strong>\u2013 nieustannie ewoluuje. Lecz w przeciwie\u0144stwie od tej drugiej <\/strong>\u2013 nie ma tylu pieni\u0119dzy, by obroni\u0107 si\u0119 sama.<\/strong><\/p>

PS.<\/strong> Je\u015bli jeste\u015bcie zainteresowani tym, jak wygl\u0105da \u017cycie niezale\u017cnych artyst\u00f3w w dobie social medi\u00f3w polecam stron\u0119 Mary Spender<\/strong>. W tym materiale<\/a> <\/mark>pokazuje, \u017ce nawet trasy koncertowe przestaj\u0105 by\u0107 realnym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania. I jak opowiada wokalistka i autorka tekst\u00f3w Marika <\/strong>w podca\u015bcie ZAiKSu – przychody ze Spotify to tylko mrzonki. <\/p>

\n