{"id":6890,"date":"2024-12-17T18:30:00","date_gmt":"2024-12-17T17:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=6890"},"modified":"2025-06-26T10:22:10","modified_gmt":"2025-06-26T08:22:10","slug":"ekonomia-troski-ai-a-odpowiedzialny-design","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/hai-magazine\/ekonomia-troski-ai-a-odpowiedzialny-design\/","title":{"rendered":"\ud83d\udd12 Ekonomia troski. AI a odpowiedzialny design"},"content":{"rendered":"

Na scen\u0119 wchodzi dyrygent i widzisz, \u017ce rozpoczyna si\u0119 symfonia, ale nadal niczego nie s\u0142yszysz. Na szcz\u0119\u015bcie okazuje si\u0119, \u017ce muzyki mo\u017cna do\u015bwiadcza\u0107 tak\u017ce innymi zmys\u0142ami \u2013 czujesz, jak koszula na twoim ciele zaczyna wibrowa\u0107, wprawiona w ruch falami d\u017awi\u0119kowymi, kt\u00f3rych d\u0142ugo\u015b\u0107 wp\u0142ywa na kszta\u0142t wibracji. Symfonia przyjemnie elektryzuj\u0105cych dreszczy towarzyszy ruchom batuty. <\/p>

Ta technologia, kt\u00f3ra pozwala przekracza\u0107 bariery zmys\u0142\u00f3w, istnieje naprawd\u0119. Co wi\u0119cej nie jest nowa. Zadziwiaj\u0105c\u0105 koszul\u0119 SoundShirt stworzy\u0142 szwajcarski start-up Cute Circuit, a opiera\u0142 si\u0119 na szeregu technologii haptycznych \u2013 czyli takich, kt\u00f3re wchodz\u0105 w interakcj\u0119 z u\u017cytkownikiem poprzez ruch. SoundShirt to zreszt\u0105 niejedyny inkluzywny projekt, kt\u00f3ry za pomoc\u0105 technologii umo\u017cliwia przedstawicielom grup wykluczonych do\u015bwiadczanie zjawisk wcze\u015bniej niedost\u0119pnych, prze\u0142amywanie ogranicze\u0144 ruchowych czy zmniejszanie negatywnych konsekwencji przypad\u0142o\u015bci takich jak mizofonia \u2013 czyli nadwra\u017cliwo\u015bci na wybrane d\u017awi\u0119ki (np. mlaskanie, poci\u0105ganie nosem, pisk). <\/p>

Sztuczna inteligencja w zakresie inkluzywno\u015bci wprawdzie dotychczas nie miewa\u0142a najlepszej prasy, ale na szcz\u0119\u015bcie mo\u017cna z niej korzysta\u0107 tak\u017ce w s\u0142usznej sprawie. Imponuj\u0105ca moc obliczeniowa umo\u017cliwia przeprowadzenie operacji sprawdzenia i walidacji niezliczonej wprost ilo\u015bci kombinacji, z kt\u00f3rych kt\u00f3ra\u015b w ko\u0144cu oka\u017ce si\u0119 warta uwagi. Od kreowania starannie zaprojektowanych tworzyw, przez pomiary danych, wreszcie po inkluzywn\u0105 personalizacj\u0119: AI zmienia dost\u0119pno\u015b\u0107 zar\u00f3wno tych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re znamy z codziennego \u017cycia, jak i tych, kt\u00f3re dotychczas wydawa\u0142y si\u0119 fikcj\u0105 naukow\u0105.<\/p>

Bambus, krzes\u0142a i szwajcarskie sery.<\/h4>

Czym w\u0142a\u015bciwie jest inkluzywny, odpowiedzialny design? W skr\u00f3cie: to projekty, kt\u00f3re opr\u00f3cz warto\u015bci rynkowej tworzone s\u0105 tak\u017ce z my\u015bl\u0105 o wykluczonych grupach lub\/i \u015brodowisku. Pomys\u0142 nie jest nowy: opisana wy\u017cej SoundShirt, kt\u00f3ra pozwala osobom g\u0142uchym odczuwa\u0107 muzyk\u0119, powsta\u0142a w 2012 roku. Jednak coraz szersze stosowanie sztucznej inteligencji rozpoczyna now\u0105 er\u0119 designu. Zanim ChatGPT pisa\u0142 maile, a Midjourney tworzy\u0142o grafiki anime, sieci neuronowe wykorzystywane by\u0142y do rozwijania personalizowanych tworzyw. W \u015bwiecie mody AI od ponad dekady pozwala nie tylko na ci\u0119cie koszt\u00f3w i zu\u017cycia materia\u0142\u00f3w, ale te\u017c na dopasowywanie produkt\u00f3w do r\u00f3\u017cnorodnych potrzeb. Assa Ashuach, profesor, kt\u00f3ry na Central Saint Martins \u2013 powszechnie uwa\u017canej za najlepsz\u0105 uczelni\u0119 projektowania na \u015bwiecie \u2013 rozwija etyczne aplikacje AI w domenie designu, po AI si\u0119gn\u0105\u0142 ju\u017c w 2004 roku.<\/p>

\u201eW naszym zespole projektowym rozmawiali\u015bmy o tym, \u017ceby zmieni\u0107 proces projektowy: chcieli\u015bmy zaczyna\u0107 od wn\u0119trza obiekt\u00f3w \u2013 m\u00f3wi Ashuach \u2013 Celem by\u0142o stworzenie struktury skrojonej na miar\u0119 w ka\u017cdym przypadku, co pozwoli\u0142oby oszcz\u0119dzi\u0107 zu\u017cycie samego surowca i energii. Ju\u017c wtedy pojawia\u0142y si\u0119 generatywne modele AI, kt\u00f3re wprawdzie \u015brednio radzi\u0142y sobie z pisaniem tekst\u00f3w, ale za to by\u0142y bardzo pomocne w projektowaniu i geometrii”.<\/em><\/p><\/blockquote>

Ta struktura tworzona na miar\u0119 mo\u017cliwa jest do osi\u0105gni\u0119cia dzi\u0119ki technologii projektowania personalizowanej porowato\u015bci. Porowato\u015b\u0107 to warto\u015b\u0107, kt\u00f3ra opisuje liczb\u0119 i wielko\u015b\u0107 pustych przestrzeni w strukturze obiektu. Bardzo porowate projekty s\u0105 jak szwajcarski ser upstrzony nieregularnymi dziurami. Innym materia\u0142em o niecodziennej porowato\u015bci, troch\u0119 bardziej nadaj\u0105cym si\u0119 do wytwarzania mebli, jest fylostachys, ro\u015blina z rodziny bambusowatych. Ashuach wraz z biologami makromolekularnymi w Kyoto Institute of Technology (KIT) zacz\u0105\u0142 bada\u0107 go w 2017 roku.<\/p>

\u201eDlaczego bambus? Bo to najszybciej rosn\u0105cy naturalny materia\u0142 na \u015bwiecie. Gdy wzrasta, zaczyna od ustawie\u0144 fabrycznych, a nast\u0119pnie si\u0119 rekonfiguruje. Ka\u017cda \u0142odyga jest odrobin\u0119 inna, bo ma w sobie biosensory, kt\u00f3re informuj\u0105 j\u0105 o stanie wilgotno\u015bci, tempie wiatru czy ilo\u015bci s\u0142o\u0144ca, jakie dostaje. Nie wida\u0107 tego z zewn\u0105trz, ale wewn\u0119trzna struktura bambusu ci\u0105gle si\u0119 zmienia, staje si\u0119 mocniejsza i lepsza. Zrozumia\u0142em wtedy, \u017ce ro\u015bliny ci\u0105gle si\u0119 ucz\u0105 i zmieniaj\u0105. Czy tak samo nie jest w\u0142a\u015bnie z modelami AI?<\/em>„<\/p><\/blockquote>

Zesp\u00f3\u0142 Ashuacha stworzy\u0142 wi\u0119c sieci neuronowe odpowiedzialne za przeniesienie struktury bambusa na materia\u0142y tworzone w laboratoriach \u2013 przy zachowanym zr\u00f3\u017cnicowaniu porowato\u015bci w obr\u0119bie jednej tkanki. W efekcie powsta\u0142a kolekcja krzese\u0142 STEM 45\u00b0, kt\u00f3re przypominaj\u0105 wygl\u0105dem ko\u015bci z nieregularnymi dziurami osteoporotycznymi, do produkcji kt\u00f3rych zu\u017cywa si\u0119 a\u017c ok. 70% tworzywa mniej ni\u017c w przypadku klasycznych odpowiednik\u00f3w.<\/p>

\"\"<\/p>

D\u017awi\u0119ki, \u017cele i sneakersy. P\u00f3jd\u017amy krok dalej: mo\u017cliwo\u015bci obliczeniowe AI potrafi\u0105 personalizowa\u0107 najr\u00f3\u017cniejsze do\u015bwiadczenia, od przebywania w zat\u0142oczonych budynkach do noszenia but\u00f3w. <\/p>

Z my\u015bl\u0105 o osobach z mizofoni\u0105 systemy s\u0142uchawkowe coraz cz\u0119\u015bciej wyposa\u017cone s\u0105 w opcje wyg\u0142uszaj\u0105c\u0105 konkretne d\u017awi\u0119ki. Z kolei start-upy takie jak cypryjski E-mbracelet tworz\u0105 zaawansowane systemy AI, kt\u00f3re na podstawie analizy d\u017awi\u0119ku i reakcji somatycznych u\u017cytkownika pozwalaj\u0105 stworzy\u0107 osobisty profil jego nadwra\u017cliwo\u015bci. Dzi\u0119ki temu np. dziecku w spektrum autyzmu, a tak\u017ce jego rodzicom \u0142atwiej rozpozna\u0107 i unika\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 konkretne typy czy kombinacje d\u017awi\u0119k\u00f3w, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 najwi\u0119kszy dyskomfort lub stres. <\/p>

Dla os\u00f3b z wadami kr\u0119gos\u0142upa lub z cukrzyc\u0105 powsta\u0142y natomiast inteligentne, adaptowalne sneakersy AI Footwear.<\/p>

\u201eStworzyli\u015bmy ca\u0142y system adaptacyjnego prototypowania, kt\u00f3ry pozwala zbiera\u0107 dane o u\u017cytkowniku w czasie rzeczywistym\u201d \u2013 opowiada odpowiedzialny za projekt Ashuach i dodaje \u2013 \u201eNa tej podstawie tworzymy osobisty profil u\u017cytkownika i drukujemy nowy but, tym razem ju\u017c dos\u0142ownie skrojony na miar\u0119\u201d.<\/em><\/p><\/blockquote>

I tutaj pojawia si\u0119 wspomniana ju\u017c modyfikowana porowato\u015b\u0107: pierwsze egzemplarze but\u00f3w, kt\u00f3re mierz\u0105 spos\u00f3b nacisku, wilgoci czy obecno\u015b\u0107 zmian sk\u00f3rnych u\u017cytkownika, zawieraj\u0105 w sobie specjalnie stworzony \u017cel, kt\u00f3ry dopasowuje si\u0119 do odcisku. Zatem ka\u017cda kolejna wydrukowana para but\u00f3w mo\u017ce nie tylko korygowa\u0107 wady takie jak skolioza czy lordoza, ale te\u017c reagowa\u0107 na powstaj\u0105ce odciski czy p\u0119cherze pojawiaj\u0105ce si\u0119 przy cukrzycy. <\/p>

Antystygmatyzacja<\/h4>

Co wa\u017cne, inkluzywno\u015b\u0107 dzia\u0142a w obie strony: nie musisz mie\u0107 wady kr\u0119gos\u0142upa, \u017ceby korzysta\u0107 z AI Footwear, ani autyzmu, \u017ceby kupi\u0107 E-mbracelet. Mo\u017ce po prostu chcesz mie\u0107 buty, kt\u00f3rych nigdy nie przepocisz lub zale\u017cy Ci na wyciszaniu d\u017awi\u0119k\u00f3w charakterystycznych dla pi\u0105tkowych wieczor\u00f3w. Dla koncepcji inkluzywnego designu kluczowa jest idea przeplatania si\u0119 potrzeb u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 cz\u0119sto projekt przeznaczony dla jednej wybranej grupy, znajduje spore grono odbiorc\u00f3w spoza niej. <\/p>

To niezbyt przyjemna my\u015bl, ale jaka\u015b forma ograniczenia sprawno\u015bci \u2013 zar\u00f3wno fizycznej, jak i mentalnej czy emocjonalnej \u2013 w kt\u00f3rym\u015b momencie dotyczy\u0107 b\u0119dzie wi\u0119kszo\u015bci z nas. Odzwierciedla to koncepcja kategorii ogranicze\u0144 w filozofii projektowania. Ograniczenia mog\u0105 by\u0107 permanentne \u2013 do nich nale\u017cy wi\u0119kszo\u015b\u0107 klasycznie rozumianych niepe\u0142nosprawno\u015bci, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 amputacja ko\u0144czyny. Do\u015bwiadczamy jednak tak\u017ce ogranicze\u0144 chwilowych, jak na przyk\u0142ad z\u0142ama\u0144. A tak\u017ce ogranicze\u0144 sytuacyjnych \u2013 gdy na r\u0119kach mamy ma\u0142e dziecko lub je\u015bli niesiemy ci\u0119\u017ckie torby. <\/p>

Dlaczego to wa\u017cne w kontek\u015bcie projektowania? Najlepsze projekty przedstawiaj\u0105 udogodnienia, kt\u00f3re z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 zmian\u0105 pomagaj\u0105 coraz szerszej grupie os\u00f3b: drobne modyfikacje, wprowadzone z my\u015bl\u0105 o osobach z konkretnym ograniczeniem ruchowym, mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 zbawienne tak\u017ce dla zupe\u0142nie innych u\u017cytkownik\u00f3w. W 2017 roku furor\u0119 zrobi\u0142 na przyk\u0142ad Aura Powered Suit, rodzaj kombinezonu, kt\u00f3ry \u2013 za pomoc\u0105 energii elektrycznej \u2013 \u201ezasila” czynno\u015bci takie jak wstawanie czy chodzenie dzi\u0119ki przesy\u0142aniu odpowiedniej ilo\u015bci pr\u0105du do danego r\u0119kawa czy nogawki, by pom\u00f3c osobie o ograniczonej mobilno\u015bci. Zosta\u0142 zaprojektowany z my\u015bl\u0105 o seniorach i seniorkach, jednak po pierwotnej serii test\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mo\u017ce te\u017c okaza\u0107 si\u0119 nieocenion\u0105 pomoc\u0105 dla pacjent\u00f3w po udarach.<\/p>

\"\"<\/p>

Poza typowym wykorzystaniem sztucznej inteligencji w biznesie, edukacji czy generowaniu kreatywnych tre\u015bci, warto wi\u0119c eksplorowa\u0107 dalsze, mniej oczywiste zastosowania tej technologii, a tak\u017ce uwzgl\u0119dnia\u0107 grupy odbiorc\u00f3w i tematy, kt\u00f3re dotychczas uwzgl\u0119dniane na szerok\u0105 skal\u0119 nie by\u0142y.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeste\u015b w Elbphilharmonie \u2013 sali koncertowej w Hamburgu. Ale nie s\u0142yszysz strojenia skrzypiec. Jest zupe\u0142nie cicho. <\/p>\n","protected":false},"author":49,"featured_media":7310,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[402,756,754,405,761],"tags":[83,432,433],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[350],"class_list":["post-6890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hai-magazine","category-ai_branza","category-hai_premium","category-hai-magazine-3","category-prawo_etyka","tag-ai","tag-design","tag-projektowanie","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":350,"user_id":49,"is_guest":0,"slug":"iga-trydulska","display_name":"Iga Trydulska","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/GRZEDZINSKI_20241104_GRZ_3960-scaled.jpg","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/GRZEDZINSKI_20241104_GRZ_3960-scaled.jpg"},"first_name":"Iga","last_name":"Trydulska","user_url":"","job_title":"","description":"Dziennikarka zwi\u0105zana z nowymi technologiami i mod\u0105, studentka University of Oxford i absolwentka University of the Arts London. Business manager w magazynie \u201eK MAG\u201d. Jej teksty ukazywa\u0142y si\u0119 w m.in. \u201eNewsweeku\u201d, \u201eVogue Polska\u201d i \u201e10 Magazine\u201d."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/49"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6890"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7335,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6890\/revisions\/7335"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6890"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=6890"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=6890"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}