{"id":4537,"date":"2024-10-01T12:06:22","date_gmt":"2024-10-01T12:06:22","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=4537"},"modified":"2025-06-26T13:51:47","modified_gmt":"2025-06-26T11:51:47","slug":"co-zrobic-zeby-ekukacja-byla-ciekawsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/hai-magazine\/co-zrobic-zeby-ekukacja-byla-ciekawsza\/","title":{"rendered":"\ud83d\udd12 Co zrobi\u0107, \u017ceby edukacja by\u0142a ciekawsza?"},"content":{"rendered":"

Inez Okulska: W Centrum Nauki Kopernik sztuczna inteligencja pojawia si\u0119 w szczeg\u00f3lnej postaci \u2013 bo przede wszystkim ludzkopodobnej, czyli robot\u00f3w humanoidalnych. Sk\u0105d taki wyb\u00f3r?<\/mark><\/em><\/strong><\/p>

Robert Firmhofer: <\/strong>Ameryka\u0144ski pisarz science fiction i tw\u00f3rca cyberpunku William Gibson powiedzia\u0142 w jednym z wywiad\u00f3w: \u201ePrzysz\u0142o\u015b\u0107 jest teraz, tylko nier\u00f3wno roz\u0142o\u017cona\u201d. I faktycznie, je\u015bli patrzymy uwa\u017cnie, to zapowied\u017a przysz\u0142o\u015bci mo\u017cemy dostrzec ju\u017c dzi\u015b. W Tokio roboty humanoidalne odgrywaj\u0105 rol\u0119 kelner\u00f3w i barman\u00f3w w restauracjach, s\u0105 asystentami sprzeda\u017cy w centrach handlowych i dostarczaj\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 osobom z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. Z drugiej strony pi\u0119kne niegdy\u015b pla\u017ce Bali pokryte s\u0105 \u015bmieciami, a w morzu \u0142atwiej zobaczy\u0107 unoszone przez fale torebki foliowe ni\u017c meduzy. Czy ta utopia i dystopia to zapowied\u017a nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci? To zale\u017cy tylko od nas. Anga\u017cowanie publiczno\u015bci w my\u015blenie o nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy stworzy\u0107, wykorzystuj\u0105c nauk\u0119 i technologi\u0119, jest wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 misji Kopernika. Dlatego na wystawach publiczno\u015b\u0107 mo\u017ce spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaawansowane roboty humanoidalne.<\/p>

Robot Kopernik wygl\u0105dem przypomina naszego patrona z obrazu Jana Matejki Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem<\/em>. Wyprodukowany na zam\u00f3wienie CNK przez brytyjsk\u0105 firm\u0119 Engineered Arts, wyposa\u017cony zosta\u0142 w niezwyk\u0142\u0105 osobowo\u015b\u0107: wielki astronom jest uciele\u015bniony w humanoidalnym robocie wyposa\u017conym w sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Mo\u017cna z nim porozmawia\u0107 o \u201ejego\u201d odkryciach, ulubionych zwierz\u0119tach, ale tak\u017ce roli sztucznej inteligencji we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Z kolei androidka Ameca jest niezwykle zaawansowanym robotem humanoidalnym, kt\u00f3ry przypomina cz\u0142owieka, ale go nie udaje. Dzi\u0119ki licznym elementom wykonawczym jej twarz jest niezwykle ekspresyjna, co my odbieramy jako wyraz emocji, a nawet uczu\u0107. Rozmowa z Amec\u0105 jest bardzo p\u0142ynna i mo\u017ce by\u0107 prowadzona w kilku j\u0119zykach. Nasze humanoidalne roboty, w my\u015bl idei Williama Gibsona, demokratyzuj\u0105 dost\u0119p do najbardziej zaawansowanych technologii, pozwalaj\u0105 zwiedzaj\u0105cym na osobiste do\u015bwiadczenie rozmowy z robotami spo\u0142ecznymi i sk\u0142aniaj\u0105 do refleksji na temat potencjalnych zastosowa\u0144 w naszym \u017cyciu. Naszym celem jest nie tyle oswojenie z robotami, ile rozbudzenie w zwiedzaj\u0105cych poczucia sprawczo\u015bci. W ko\u0144cu to, jak b\u0119d\u0105 wykorzystywane roboty humanoidalne wyposa\u017cone w sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, zale\u017cy od przyj\u0119tych regulacji. A na te mamy wp\u0142yw jako obywatele, konsumenci i aktywni uczestnicy medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. Natomiast w inkubatorze umieszczonym na tej samej wystawie \u201eoddycha\u201d robotyczne niemowl\u0119 \u2013 Babyclon, kt\u00f3re do z\u0142udzenia przypomina cz\u0142owieka i wywo\u0142uje u wielu zwiedzaj\u0105cych opisany przez prof. Masahiro Mori efekt Doliny Niesamowito\u015bci: fascynacj\u0119 po\u0142\u0105czon\u0105 z l\u0119kiem i awersj\u0105. To nasza reakcja na po\u0142\u0105czenie ludzkiego i nieludzkiego, kt\u00f3re staje si\u0119 prawie nieodr\u00f3\u017cnialne od cz\u0142owieka.<\/p>

IO: Jakie jeszcze wyzwania towarzysz\u0105 wprowadzaniu uciele\u015bnionej sztucznej inteligencji do odbioru publicznego?<\/mark><\/em><\/strong><\/p>

RF:<\/strong> Pojawienie si\u0119 sztucznej inteligencji, w tym tej uciele\u015bnionej w robotach spo\u0142ecznych, stanowi zupe\u0142nie now\u0105 sytuacj\u0119. Wiemy ju\u017c, \u017ce jeste\u015bmy sk\u0142onni do antropomorfizowania robot\u00f3w, przypisywania im ludzkich cech, tak jak przypisujemy ludzkie cechy modelowi w ChatGPT (\u201eodpowiedzia\u0142\u201d, \u201estwierdzi\u0142\u201d). Czy mo\u017cna skrzywdzi\u0107 robota? Oczywi\u015bcie nie mo\u017cna, poniewa\u017c nie jest \u017cywym, czuj\u0105cym organizmem. Ale wielu z nas odczuwa dyskomfort, kiedy widzimy, jak in\u017cynierowie Boston Dynamics wymierzaj\u0105 siarczyste kopniaki robotycznym psom Spot, testuj\u0105c ich umiej\u0119tno\u015b\u0107 utrzymania r\u00f3wnowagi. Przenosimy na roboty ludzkie stereotypy. M\u0119\u017cczy\u017ani lepiej reaguj\u0105 na androidki ni\u017c na androidy, wolimy roboty wyprodukowane w naszym kraju, a nawet mamy sk\u0142onno\u015b\u0107 do ulegania autorytetowi robota. Nasi zwiedzaj\u0105cy prosz\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 ukryt\u0105 za lustrem o obiektywn\u0105 ocen\u0119 swojego wygl\u0105du oraz zadaj\u0105 Kopernikowi szereg pyta\u0144 egzystencjalnych w nadziei, \u017ce robot wyposa\u017cony w sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 b\u0119dzie potrafi\u0142 na nie odpowiedzie\u0107.<\/p>

Relacje robot\u00f3w spo\u0142ecznych z dzie\u0107mi generuj\u0105 szereg pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci natury etycznej. Nie powinno nas to powstrzymywa\u0107 przed ich wykorzystaniem, ale musimy uwa\u017cnie obserwowa\u0107 i bada\u0107 efekty, tak\u017ce spo\u0142eczne i psychologiczne.<\/p>

IO: A w szko\u0142ach? Czy roboty humanoidalne mog\u0105 znale\u017a\u0107 zastosowanie w szeroko rozumianej edukacji?<\/mark><\/em><\/strong><\/p>

RF<\/strong>: Edukacja dopiero odkrywa \u015bwiat humanoidalnych robot\u00f3w spo\u0142ecznych, wi\u0119c w tej chwili ich znaczenie jest jeszcze marginalne. Mog\u0105 one odgrywa\u0107 ca\u0142y katalog r\u00f3l: by\u0107 partnerami uczni\u00f3w i towarzyszy\u0107 im w procesie uczenia, wspiera\u0107 osoby ucz\u0105ce si\u0119 jako pomocnik nauczyciela, pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 korepetytora czy nawet nauczyciela. Co do tego ostatniego jestem raczej sceptyczny \u2013 zast\u0119powanie nauczyciela robotem wydaje mi si\u0119 przedwczesne, a przede wszystkim niecelowe. Budowanie relacji spo\u0142ecznych jest zbyt wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 edukacji, \u017ceby powierza\u0107 j\u0105 robotom.<\/p>

Ciekawe jest te\u017c rozwi\u0105zanie, kiedy roboty humanoidalne wykorzystywane s\u0105 w uczeniu si\u0119 przez nauczanie. Ucze\u0144 wciela si\u0119 w rol\u0119 nauczyciela robota i stara si\u0119 przekaza\u0107 mu wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci. Zyskuje przy tym dodatkow\u0105 motywacj\u0119, \u017ceby samemu posi\u0105\u015b\u0107 wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re pomog\u0105 mu nauczy\u0107 robota.<\/p>

Roboty m\u00f3wi\u0105ce s\u0105 wykorzystywane w ca\u0142ym spektrum przedmiot\u00f3w \u2013 od nauki j\u0119zyk\u00f3w obcych po matematyk\u0119. Odpowiednio wytrenowana sztuczna inteligencja rzeczywi\u015bcie mo\u017ce by\u0107 bardzo pomocna w indywidualizowaniu procesu uczenia si\u0119, dostosowuje si\u0119 do tempa uczenia, pomaga poprawia\u0107 b\u0142\u0119dy, u\u015bwiadamiaj\u0105c uczniowi, \u017ce ich pope\u0142nianie to element efektywnego procesu nauki, a tak\u017ce umiej\u0119tnie go motywuje i nagradza za wysi\u0142ek i sukcesy.<\/p>

Ale technologia to jedno, a ekosystem to drugie. I nawet najbardziej zaawansowane roboty humanoidalne mog\u0105 podzieli\u0107 los innych nowoczesnych pomocy dydaktycznych \u2013 sta\u0107 si\u0119 bezu\u017cytecznymi gad\u017cetami, kt\u00f3re decydenci za publiczne pieni\u0105dze funduj\u0105 szko\u0142om pod has\u0142em ich unowocze\u015bniania. Widzieli\u015bmy ju\u017c laptopy, tablety, tablice interaktywne i drukarki 3D, kt\u00f3re mia\u0142y przenie\u015b\u0107 szko\u0142\u0119 w XXI wiek. No c\u00f3\u017c, tak si\u0119 nie sta\u0142o. Nie da si\u0119 unowocze\u015bni\u0107 edukacji bez dobrze przygotowanych nauczycieli, pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 nowoczesnymi metodami pedagogicznymi.<\/p>

IO: Z jednej strony mamy mn\u00f3stwo dost\u0119pnej technologii, z drugiej nie zawsze dopasowany system, z trzeciej narz\u0119dzia, kt\u00f3re kusz\u0105 drog\u0105 na skr\u00f3ty.<\/mark><\/em><\/strong><\/p>

Nauki \u015bcis\u0142e od zawsze stanowi\u0142y edukacyjne wyzwanie, wymagaj\u0105 wi\u0119kszego zrozumienia, lepszego obja\u015bniania. A mo\u017ce w\u0142a\u015bnie jest teraz \u0142atwiej ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej?
RF: Wydaje mi si\u0119, \u017ce najwi\u0119kszym wyzwaniem jest zanurzenie wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka w ba\u0144kach wykreowanych przez media spo\u0142eczno\u015bciowe i utrata zdolno\u015bci krytycznego my\u015blenia. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym ka\u017cde twierdzenie jest opini\u0105, kt\u00f3rej mo\u017cna przeciwstawi\u0107 inn\u0105 r\u00f3wnoprawn\u0105 opini\u0119, w kt\u00f3rym o s\u0142uszno\u015bci decyduje moja przynale\u017cno\u015b\u0107 do okre\u015blonego kr\u0119gu os\u00f3b, nie ma miejsca na nauk\u0119.<\/p>

Nauka jest wiarygodna, poniewa\u017c ma g\u0142\u00f3wnie empiryczny charakter i jest wynikiem starannego procesu badawczego, wielokrotnie weryfikowanego przez badaczy z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>

Dlatego tak wa\u017cne jest tworzenie okazji do do\u015bwiadczania \u015bwiata empirycznego w uporz\u0105dkowanych, kontrolowanych warunkach. To w\u0142a\u015bnie staramy si\u0119 robi\u0107 na wystawach CNK przy pomocy stacji do\u015bwiadczalnych, kt\u00f3re nazywamy w uproszczeniu eksponatami. Tam dowiadujemy si\u0119 te\u017c, \u017ce zmys\u0142y nie s\u0105 niezawodnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji \u2013 nauka dysponuje du\u017co doskonalszymi narz\u0119dziami pomiarowymi. Buduj\u0105c na takiej podstawie, \u0142atwiej zrozumie\u0107, jak dzia\u0142a wsp\u00f3\u0142czesna technika i jak mo\u017cemy j\u0105 wykorzystywa\u0107 dla dobrych cel\u00f3w.<\/p>

Nie chcia\u0142bym jednak, \u017ceby zabrzmia\u0142o to jak pot\u0119pienie powszechnego dost\u0119pu do informacji i komunikacji cyfrowej. YouTube czy TikTok zawieraj\u0105 mn\u00f3stwo warto\u015bciowych tre\u015bci przekazywanych w fascynuj\u0105cy spos\u00f3b. Mog\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy i inspiracji. Przespali\u015bmy tylko moment, w kt\u00f3rym powinni\u015bmy uczy\u0107 rozs\u0105dnego i krytycznego korzystania z tych narz\u0119dzi. Nie zauwa\u017cyli\u015bmy te\u017c w por\u0119, \u017ce algorytmy tworzone przez ponadnarodowe korporacje postawi\u0142y na konflikt jako \u017ar\u00f3d\u0142o zysku.<\/p>

I teraz p\u0142acimy cen\u0119 w postaci rosn\u0105cej polaryzacji spo\u0142ecznej. Znajdujemy si\u0119 w doskona\u0142ym momencie, \u017ceby wyci\u0105gn\u0105\u0107 lekcj\u0119 z tych b\u0142\u0119d\u00f3w i dobrze przygotowa\u0107 si\u0119 do odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji.<\/p>

IO: Sztucznej inteligencji rozumianej jako przedmiot nauki sam w sobie czy narz\u0119dzie do zg\u0142\u0119biania innych obszar\u00f3w?<\/mark><\/em><\/strong><\/p>

RF<\/strong>: Jedno i drugie. To jest zar\u00f3wno fantastyczne narz\u0119dzie do rozwoju wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci z r\u00f3\u017cnych dziedzin, jak i wa\u017cny przedmiot nauki. Obawiam si\u0119 jednak, czy nie przewa\u017cy l\u0119k, \u017ce sztuczna inteligencja zagra\u017ca edukacji i w efekcie \u015bwiat cyfrowy zostanie usuni\u0119ty z \u017cycia szko\u0142y.<\/p>

ChatGPT, kt\u00f3ry ca\u0142kiem nie\u017ale radzi sobie z pracami domowymi, rzeczywi\u015bcie mo\u017ce stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla tradycyjnie rozumianej edukacji. Wola\u0142bym jednak potraktowa\u0107 t\u0119 sytuacj\u0119 jako wyzwanie sk\u0142aniaj\u0105ce nas do przemy\u015blenia, co zrobi\u0107, aby edukacja by\u0142a ciekawsza, bardziej anga\u017cuj\u0105ca i z perspektywy uczni\u00f3w \u2013 sensowna. <\/p>

Na pewno warto zadba\u0107 o dobre przygotowanie uczni\u00f3w do powszechnej obecno\u015bci narz\u0119dzi opartych na AI. Uczy\u0107 dobrego wykorzystania i u\u015bwiadamia\u0107 zagro\u017cenia. Mam nadziej\u0119, \u017ce w tym kierunku b\u0119dzie zmierza\u0142a reforma edukacji.<\/p>

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy roboty humanoidalne mog\u0105 by\u0107 nauczycielami? Jak wykorzystywa\u0107 AI w nauczaniu nauk \u015bcis\u0142ych i nie tylko? Rozmawiamy z Robertem Firmhoferem, dyrektorem Centrum Nauki Kopernik<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":4539,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[756,759,402,754,404],"tags":[83,120],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[343],"class_list":["post-4537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ai_branza","category-edukacja","category-hai-magazine","category-hai_premium","category-hai-magazine-2","tag-ai","tag-edukacja","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":343,"user_id":5,"is_guest":0,"slug":"inez-okulska","display_name":"dr Inez Okulska","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/479f0f5551a6bf974825e84cfe39166b785e5cd476e583be6a22279c2c379917?s=96&d=mm&r=g","first_name":"dr Inez","last_name":"Okulska","user_url":"","job_title":"","description":"Redaktor naczelna hAI Magazine, badaczka i wsp\u00f3\u0142autorka modeli AI (StyloMetrix, PLLuM), wyk\u0142adowczyni, Top100 Woman in AI in PL"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4537"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5657,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4537\/revisions\/5657"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4537"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=4537"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=4537"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=4537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}