Badania nad interakcj\u0105 ludzi i komputer\u00f3w (Human-Computer Interaction; HCI) to ju\u017c dobrze ugruntowana dziedzina wiedzy. Od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, czyli mniej wi\u0119cej od powstania pierwszych interfejs\u00f3w graficznych (Graphical User Interface; GUI), uczymy si\u0119 klika\u0107, przesuwa\u0107 kursor po ekranie czy naciska\u0107 przyciski \u2013 te fizyczne na klawiaturze i te wirtualne na ekranie. Powsta\u0142o wiele zasad i regu\u0142, kt\u00f3rymi kieruj\u0105 si\u0119 projektanci interfejs\u00f3w i system\u00f3w komputerowych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym nowoczesne interfejsy u\u017cytkownika s\u0105 przyjazne dla ludzi i produktywne. A jednak okazuje si\u0119, \u017ce w \u015bwiecie sztucznej inteligencji interakcja cz\u0142owiek+AI to zupe\u0142nie nowa para kaloszy. Oczywi\u015bcie dotychczasowe badania nad HCI daj\u0105 nam solidn\u0105 podstaw\u0119 do projektowania efektywnych interfejs\u00f3w dla system\u00f3w, kt\u00f3re istotnie wykorzystuj\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, jednak po raz pierwszy spotykamy si\u0119 z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej np.maszynie wydajemy polecenia w j\u0119zyku naturalnym \u2013 m\u00f3wi\u0105c do niej lub pisz\u0105c, a ona odpowiada nam w ten sam spos\u00f3b! Taki rodzaj interakcji rodzi szereg nowych wyzwa\u0144.<\/p>
Obszar human+AI interaction jeszcze si\u0119 formalizuje jako dziedzina nauki, ale ju\u017c od kilku lat budzi \u017cywe zainteresowanie naukowc\u00f3w. Jednym z istotnych problem\u00f3w badawczych jest kwestia osobowo\u015bci u\u017cytkownik\u00f3w. Skoro w interakcj\u0119 z AI wchodzimy, korzystaj\u0105c z naszego naturalnego j\u0119zyka, to b\u0119dzie ona nacechowana elementami naszego charakteru, wyuczonym sposobem pracy czy stylem bycia. W efekcie otrzymamy unikatowy spos\u00f3b komunikacji z systemem AI, kt\u00f3ry istotnie wp\u0142ynie nie tylko na to, jak my reagujemy na system, ale te\u017c na to, jak system b\u0119dzie reagowa\u0142 na nas. Powstaje wi\u0119c pytanie \u2013 czy osobowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka (u\u017cytkownika systemu) mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na udan\u0105 interakcj\u0119 z AI?<\/p>
Okazuje si\u0119, \u017ce owszem! Z wcze\u015bniejszych bada\u0144 dotycz\u0105cych ludzi i komputer\u00f3w, jeszcze sprzed AI, wiemy, \u017ce ludzie \u2013 zale\u017cnie od swojej osobowo\u015bci \u2013 na r\u00f3\u017cne sposoby przegl\u0105daj\u0105 i przeszukuj\u0105 tre\u015bci oraz na r\u00f3\u017cne sposoby przyswajaj\u0105 informacje. Osobowo\u015b\u0107 ma zatem istotne znaczenie ju\u017c w procesie projektowania interfejs\u00f3w u\u017cytkownika: schematu nawigacji, poszukiwania tre\u015bci, ilo\u015bci i g\u0119sto\u015bci informacji, designu przycisk\u00f3w i kroju font\u00f3w. Na wczesnym etapie opracowywania produktu zadanie pytania o person\u0119 przysz\u0142ego odbiorcy nabiera zatem dodatkowej mocy.<\/p>
Cho\u0107 badacze zastrzegaj\u0105, \u017ce wci\u0105\u017c trudno jest precyzyjnie i jednoznacznie okre\u015bli\u0107 te zale\u017cno\u015bci, dlatego \u017ce osobowo\u015b\u0107 jest niezwykle skomplikowanym i trudno mierzalnym konstruktem, to rymentalne dostarczaj\u0105 ciekawych wniosk\u00f3w. Wykazuj\u0105 na przyk\u0142ad, \u017ce ludzie preferuj\u0105 interakcj\u0119 z systemami, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem cech osobowo\u015bci s\u0105 podobne do nich samych. Na tej podstawie mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce system b\u0119d\u0105cy w stanie dostosowa\u0107 si\u0119 do u\u017cytkownika (stawa\u0107 si\u0119 w pewnym sensie jego lustrzanym odbiciem), b\u0119dzie lepszy ni\u017c taki z jedn\u0105, z g\u00f3ry zaprogramowan\u0105 \u201ena sztywno\u201d osobowo\u015bci\u0105.<\/p>
Osoby o wy\u017cszym poziomie neurotyczno\u015bci b\u0119d\u0105 preferowa\u0107 bardziej subtelne projekty interfejs\u00f3w i mniej nachalne systemy powiadomie\u0144, a osoby z regu\u0142y otwarte na nowe do\u015bwiadczenia b\u0119d\u0105 oczekiwa\u0107 nowinek, zaskakuj\u0105cych rozwi\u0105za\u0144, bo \u0142atwiej i ch\u0119tniej adaptuj\u0105 si\u0119 do nowych rozwi\u0105za\u0144. To istotne informacje dla projektant\u00f3w system\u00f3w opartych o AI, ale tak\u017ce dla ich u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 je\u017celi wybrany system nam nie odpowiada, mo\u017ce to po prostu oznacza\u0107, \u017ce nasza osobowo\u015b\u0107 nie jest do niego dopasowana i powinni\u015bmy poszuka\u0107 innego. To z kolei dobra wiadomo\u015b\u0107 dla dostawc\u00f3w z pozoru podobnych rozwi\u0105za\u0144 \u2013 nie tylko silnik pod spodem ma znaczenie, ale te\u017c \u201eopakowanie\u201d, czyli interfejs, czy wychowanie modelu.<\/p>
Nowoczesne systemy oparte o generatywn\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 maj\u0105 tutaj du\u017ce pole do popisu.<\/p>
Ka\u017cdy z nich ma pewne cechy osobowo\u015bci, kt\u00f3rych zosta\u0142 nauczony, kt\u00f3re zdradzaj\u0105 na r\u00f3\u017cne sposoby w trakcie interakcji z u\u017cytkownikami. I tak np. ChatGPT lub Gemini maj\u0105 raczej \u0142agodne usposobienie \u2013 s\u0105 przyja\u017anie nastawione, pomocne, uprzejme. Copilot potrafi zaskoczy\u0107 bezpo\u015bredni\u0105 komunikacj\u0105, a Pi (Inflection AI) cechuje si\u0119 spor\u0105 doz\u0105 empatii wobec rozm\u00f3wcy. Osobowo\u015b\u0107 modelu Grok zosta\u0142a celowo zaprojektowana z doz\u0105 \u017cartobliwo\u015bci i \u201edusz\u0105 buntownika\u201d, dzi\u0119ki czemu rozmowa ma by\u0107 bardziej anga\u017cuj\u0105ca i naturalna. Systemy te potrafi\u0105 si\u0119 te\u017c dostosowa\u0107 do u\u017cytkownika. Wprawdzie chatbot sam z siebie nie b\u0119dzie zmienia\u0142 przypisanej mu fabrycznie osobowo\u015bci, ale poprzez odpowiednie promptowanie mo\u017cemy skutecznie wp\u0142yn\u0105\u0107 na jego charakter i tym samym ca\u0142\u0105 dalsz\u0105 z nim interakcj\u0119.<\/p>
W promptach mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 dowolny zestaw cech osobowo\u015bci, jakie powinien w rozmowie z nami przyj\u0105\u0107 chatbot generatywnej sztucznej inteligencji. Id\u0105c krok dalej, mo\u017cemy do\u015b\u0107 \u0142atwo zbudowa\u0107 ca\u0142\u0105 person\u0119, kt\u00f3r\u0105 przyjmie system \u2013 np. wymagaj\u0105- cego szefa, wspieraj\u0105cego przyjaciela albo gro\u017anego pirata, ale w tym systemie nadal jedna rzecz b\u0119dzie sta\u0142a \u2013 nasza osobowo\u015b\u0107.<\/p>
Zesp\u00f3\u0142 badawczy z Centrum Bada\u0144 nad Interakcj\u0105 Cz\u0142owiek\u2013Maszyna z Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego we wsp\u00f3\u0142pracy z Quinnipiac University oraz MIT wzi\u0105\u0142 t\u0119 w\u0142a\u015bnie problematyk\u0119 na warsztat. W ostatnim czasie przeprowadzone zosta\u0142o badanie eksperymentalne wczesnych u\u017cytkownik\u00f3w gene- ratywnej sztucznej inteligencji, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia\u0142o ich cechy osobowo\u015bci, co zosta\u0142o zmierzone przy u\u017cyciu tzw. wielkiej pi\u0105tki cech osobowo\u015bci.<\/p>
Wielka pi\u0105tka (ang. Big Five<\/em>) to jedna z najbardziej sprawdzonych miar osobowo\u015bci. Sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu mierzalnych cech, kt\u00f3re \u0142\u0105cznie stanowi\u0105 reprezentacj\u0119 osobowo\u015bci cz\u0142owieka. Te cechy to neurotyczno\u015b\u0107, ekstrawertyzm, otwarto\u015b\u0107 na do\u015bwiadczenie, ugodowo\u015b\u0107 i sumienno\u015b\u0107. Uczestnicy eksperymentu zostali poproszeni o przygotowanie kampanii marketingowej dla fikcyjnego produktu, czyli wykonanie kilku wcze\u015bniej okre\u015blonych zada\u0144. Po\u0142owa z nich korzysta\u0142a z pomocy ChatGPT, a po\u0142owa wykonywa\u0142a zadania samodzielnie. W pomiarach skupiono si\u0119 przede wszystkim na jako\u015bci przygotowanej kampanii (ocenianej przez panel ekspert\u00f3w), satysfakcji z wykonanej pracy i czasie potrzebnym na realizacj\u0119 zada\u0144. Dwie cechy osobowo\u015bci wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 w wynikach: ugodowo\u015b\u0107 i sumienno\u015b\u0107.<\/p> W grupie korzystaj\u0105cej z ChatGPT osoby mniej ugodowe, czyli takie, kt\u00f3re mniej ch\u0119tnie przyjmuj\u0105 sugestie czy id\u0105 na kompromisy, osi\u0105gn\u0119\u0142y znacznie lepsze wyniki ni\u017c osoby wysoce ugodowe. W tej samej grupie osoby o wysokim wska\u017aniku sumienno\u015bci r\u00f3wnie\u017c wykaza\u0142y si\u0119 lepsz\u0105 jako\u015bci\u0105 wynik\u00f3w ni\u017c te mniej sumienne, co jest ciekawym kontrargumentem na pojawiaj\u0105ce si\u0119 czasem opinie, \u017ce ChatGPT jest dla leniwych.<\/strong><\/p><\/blockquote><\/figure> Oczywistym jest, \u017ce grupa, kt\u00f3ra korzysta\u0142a z pomocy ChatGPT w zadaniach zwi\u0105zanych z marketingiem, poradzi\u0142a sobie lepiej ni\u017c grupa, kt\u00f3ra nie korzysta\u0142a z chatbota, ale powy\u017csze wyniki pokazuj\u0105 co\u015b jeszcze. Je\u015bli chcemy optymalizowa\u0107 produktywno\u015b\u0107, istotna jest nie tylko efektywno\u015b\u0107 samego systemu AI, lecz tak\u017ce osobowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry z tego AI korzysta! W przeprowadzonym eksperymencie ChatGPT sugerowa\u0142 uczestnikom odpowiedzi, z kt\u00f3rych mogli skorzysta\u0107 w swoich kampaniach. Osoby mniej ugodowe i bardziej sumienne nie kopiowa\u0142y tych tre\u015bci \u201ena \u015blepo\u201d, ale skorzysta\u0142y z nich bardziej jak z sugestii, kt\u00f3re samodzielnie dopracowa\u0142y i dzi\u0119ki temu osi\u0105gn\u0119\u0142y lepsze wyniki. To zaledwie dwa wybrane aspekty osobowo\u015bci, a bada\u0144 z pewno\u015bci\u0105 trzeba wykona\u0107 wi\u0119cej, ale ju\u017c te pokazuj\u0105, \u017ce osobowo\u015b\u0107 u\u017cytkownika jest istotnym elementem systemu wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142owiek+AI.<\/p> Podsumowuj\u0105c \u2013 tak, nasza osobowo\u015b\u0107 ma wp\u0142yw na interakcj\u0119 ze sztuczn\u0105 inteligencj\u0105. Relacja ta jest jednak skomplikowana, wielowymiarowa i wymaga dalszych bada\u0144. Na dzisiaj oznacza to tyle, \u017ce mo\u017cemy, a nawet powinni\u015bmy \u015bwiadomie wybiera\u0107 systemy, kt\u00f3re nam odpowiadaj\u0105 najbardziej, a w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci dostosowywa\u0107 je (poprzez promptowanie) do swoich preferencji. O tym zreszt\u0105 m\u00f3wi kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 podej\u015bcie human-centric AI<\/em>. To nie my powinni\u015bmy dostosowywa\u0107 si\u0119 do technologii, tylko technologia do nas, a generatywna AI do takiej formy personalizacji szczeg\u00f3lnie dobrze si\u0119 nadaje. W przysz\u0142o\u015bci mo\u017cemy liczy\u0107 na to, \u017ce systemy te b\u0119d\u0105 w stanie same dopasowywa\u0107 si\u0119 do nas, bez konieczno\u015bci pobudzania ich w\u0142asno- r\u0119cznie w\u0142a\u015bciwymi promptami, albo \u017ce b\u0119dziemy mie\u0107 przynajmniej szeroki wachlarz dost\u0119pnych asystent\u00f3w, dostosowanych do naszych potrzeb, oczekiwa\u0144 i osobowo\u015bci.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wsp\u00f3\u0142praca cz\u0142owieka z AI rodzi szereg nowych wyzwa\u0144, a osobowo\u015b\u0107, zar\u00f3wno modelu, jak i u\u017cytkownika, to jedno z nich. <\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":3351,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[402,764,754,403],"tags":[216,233,236],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[359],"class_list":["post-3350","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hai-magazine","category-ai_lifestyle","category-hai_premium","category-hai-magazine-1","tag-ai-ethics","tag-big-five","tag-hci","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":359,"user_id":28,"is_guest":0,"slug":"konrad-sowa","display_name":"Konrad Sowa","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a0a8159703b1056150d2f6eb4c37e0d412f3a273320fdd2f5ee277ae3a2cc418?s=96&d=mm&r=g","first_name":"Konrad","last_name":"Sowa","user_url":"","job_title":"","description":"Akademia Leona Ko\u017ami\u0144skiego | Centrum Bada\u0144 Interakcji Cz\u0142owiek\u2013Maszyna Human Race. Od kilku lat zajmuje si\u0119 badaniami nad konceptem wsp\u00f3\u0142pracy ludzi i sztucznej inteligencji (human\u2013AI collaboration)"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3350","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3350"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3830,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3350\/revisions\/3830"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3350"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=3350"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=3350"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}