Fake newsy mog\u0105 przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy: od sensacyjnych nag\u0142\u00f3wk\u00f3w, przez zmanipulowane fotografie a\u017c po artyku\u0142y w cz\u0119\u015bci lub ca\u0142o\u015bci opieraj\u0105ce si\u0119 na nieprawdzie. Najcz\u0119\u015bciej s\u0142u\u017cy\u0107 maj\u0105 wywo\u0142aniu sensacji, zdobyciu klikni\u0119\u0107 i przez to zarabianiu na reklamach. Niekiedy jednak \u015bwiadomie manipuluje si\u0119 opini\u0105 publiczn\u0105 w celach politycznych czy komercyjnych.<\/p>
Jednym z g\u0142\u00f3wnych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych fake newsy zyskuj\u0105 na sile, jest algorytmiczne dzia\u0142anie platform spo\u0142eczno\u015bciowych<\/strong>. Znaczy to tyle, \u017ce algorytmy promuj\u0105 tre\u015bci generuj\u0105ce wysokie zaanga\u017cowanie u\u017cytkownik\u00f3w \u2013 niezale\u017cnie od ich prawdziwo\u015bci. W rezultacie fa\u0142szywe informacje cz\u0119sto osi\u0105gaj\u0105 wi\u0119kszy zasi\u0119g ni\u017c rzetelne wiadomo\u015bci, publikowane w zgodzie ze standardami etycznymi<\/mark><\/strong><\/a>. Ponadto zjawisko tzw. baniek informacyjnych sprawia, \u017ce u\u017cytkownicy w sieci cz\u0119\u015bciej spotykaj\u0105 si\u0119 z tre\u015bciami zgodnymi z ich przekonaniami, co z kolei utrudnia weryfikacj\u0119 informacji i sprzyja dalszemu rozprzestrzenianiu si\u0119 fake news\u00f3w.<\/p> Niestety obecno\u015b\u0107 fejk\u00f3w w naszej codzienno\u015bci opiera si\u0119 nie tylko na tym, \u017ce cz\u0119sto znajdujemy bazuj\u0105ce na nieprawdzie lub niepe\u0142nej prawdzie potwierdzenie w\u0142asnych przekona\u0144. W sferze politycznej fa\u0142szywe informacje mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na wyniki wybor\u00f3w, destabilizowa\u0107 rz\u0105dy i podwa\u017ca\u0107 zaufanie obywateli do instytucji demokratycznych (pewnie przynajmniej raz s\u0142yszeli\u015bcie o tym, \u017ce pr\u00f3ba zamachu na Trumpa by\u0142a ustawk\u0105<\/strong><\/mark>)<\/a>. W kontek\u015bcie zdrowia publicznego fake newsy dotycz\u0105ce medycyny mog\u0105 prowadzi\u0107 do szkodliwych decyzji, takich jak rezygnacja ze szczepie\u0144 czy stosowanie niebezpiecznych \u201ealternatywnych\u201d terapii. Ostatnio w przestrzeni internetowej mogli\u015bmy nawet zobaczy\u0107, jak Daniel Olbrychski zach\u0119ca\u0142 do stosowania \u201ecudownego lekarstwa\u201d<\/strong><\/mark><\/a> na chorob\u0119 zwyrodnieniow\u0105 staw\u00f3w! Oczywi\u015bcie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie by\u0142 to s\u0142ynny aktor, lecz jego wizerunek wygenerowany przy pomocy technologii deepfake. Jak wida\u0107, fake newsy oddzia\u0142uj\u0105 wi\u0119c na ca\u0142y nasz spo\u0142eczny ekosystem<\/strong>. Jak mo\u017cemy si\u0119 przed nimi broni\u0107?<\/p> Oczywi\u015bcie podstaw\u0105 jest samodzielna weryfikacja znajdowanych informacji<\/strong>, szczeg\u00f3lnie gdy chcemy na ich podstawie podejmowa\u0107 kluczowe decyzje. Mo\u017cemy szuka\u0107 potwierdzenia w kilku \u017ar\u00f3d\u0142ach lub wypowiedziach ekspert\u00f3w z bran\u017cy, jednak jasne jest, \u017ce ci\u0105g\u0142e weryfikowanie wszystkiego, co spotykamy w sieci, to w\u0142a\u015bciwie pe\u0142noetatowe zaj\u0119ciem. Ale \u017ceby\u015bmy w og\u00f3le poczuli potrzeb\u0119 weryfikacji, co\u015b najpierw zwykle musi wzbudzi\u0107 nasze podejrzenia. A je\u017celi w danym temacie brakuje nam wiedzy, mo\u017cemy nie dostrzega\u0107 sygna\u0142\u00f3w, kt\u00f3re powinny aktywowa\u0107 nasz\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Dlatego te\u017c wiele informacji zadomawia si\u0119 w naszych g\u0142owach bez wi\u0119kszego sceptycyzmu. Dla walki z zalewem fake news\u00f3w istotne staje si\u0119 wi\u0119c podej\u015bcie do problemu z drugiej strony: ocenianie tego, co w og\u00f3le publikowane jest w sieci. Tu z pomoc\u0105 przychodz\u0105 nam m.in. instytucje fact\u2013checkingowe. <\/p> Praca nad bie\u017c\u0105c\u0105 ocen\u0105 news\u00f3w r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce sta\u0107 \u0142atwiejsza, je\u015bli do procesu w\u0142\u0105czymy narz\u0119dzia nap\u0119dzane AI! M.in. Sensity AI, czyli bazuj\u0105ca na algorytmach g\u0142\u0119bokiego uczenia si\u0119 platforma, kt\u00f3ra wykrywa materia\u0142y typu deep fake, czy Operation Minerva oceniaj\u0105ca deep fake wideo dzi\u0119ki por\u00f3wnaniu modyfikowanych film\u00f3w z innymi materia\u0142ami wideo i dost\u0119pnymi w bazie. A na pomys\u0142 na polskie rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re mog\u0142oby wspiera\u0107 walk\u0119 z fejkami, wpadli ostatnio pozna\u0144scy naukowcy!<\/p> Nad stworzeniem skutecznego narz\u0119dzia do identyfikacji i zwalczania fake news\u00f3w pracuje obecnie interdyscyplinarny zesp\u00f3\u0142 z Zak\u0142adu Sztucznej Inteligencji Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Badacze wykorzystuj\u0105 nie tylko metody przetwarzania j\u0119zyka naturalnego i big data, ale te\u017c techniki narracyjne, por\u00f3wnawcze i socjologiczne. Wszystko, by stworzy\u0107 model s\u0142u\u017c\u0105cy ocenie tre\u015bci zamieszczanych w internecie.<\/p> W ramach projektu POLygraph powsta\u0142y dwie g\u0142\u00f3wne bazy danych:<\/p> Wykorzystywane w badaniu dane zosta\u0142y zebrane w ca\u0142o\u015bci z Internetu. Zesp\u00f3\u0142 badawczy zaprojektowa\u0142 mechanizm wykorzystuj\u0105cy dwie metody: dost\u0119p do danych API i web scraping. Punktem wyj\u015bcia do uzyskania bazy danych by\u0142 tweety wyra\u017caj\u0105ce opinie na temat artyku\u0142\u00f3w prasowych \u2013 zbi\u00f3r obejmowa\u0142 a\u017c 4 155 466 \u201e\u0107wierkni\u0119\u0107\u201d. Na etapie formowania bazy odrzucono m.in. wpisy w innych j\u0119zykach ni\u017c polski oraz te, kt\u00f3re nie odnosi\u0142y si\u0119 do \u017cadnych zewn\u0119trznych adres\u00f3w URL, poniewa\u017c analizie mia\u0142y zosta\u0107 poddane oryginalne artyku\u0142y (wi\u0119cej o wy\u0142\u0105czeniach mo\u017cna przeczyta\u0107 w cz\u0119\u015bciach 3.2 i 3.3 opisu badania). Zadbano r\u00f3wnie\u017c o to, by tre\u015bci do anotacji prezentowa\u0142y si\u0119 w takiej formie, w jakiej widzieli je odbiorcy. W tym celu stworzono web crawler, kt\u00f3ry zebra\u0142 screenshoty stron z artyku\u0142ami i komentarzami w oryginalnym uk\u0142adzie.<\/p>Gdzie warto szuka\u0107 potwierdzonych informacji na bie\u017c\u0105ce tematy?<\/h3>
POLygraph \u2013 model do wykrywania fake news\u00f3w w j\u0119zyku polskim<\/strong><\/h2>
Jak stworzono bazy danych w POLygraph?<\/strong><\/h3>
Najpierw nauczmy model naszych kryteri\u00f3w wiarygodno\u015bci, czyli o anotacji danych<\/strong><\/h3>