{"id":3226,"date":"2024-08-01T21:52:16","date_gmt":"2024-08-01T21:52:16","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=3226"},"modified":"2025-06-24T14:12:39","modified_gmt":"2025-06-24T12:12:39","slug":"przychodzi-ai-do-urzedu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_branza\/przychodzi-ai-do-urzedu\/","title":{"rendered":"Przychodzi AI do urz\u0119du"},"content":{"rendered":"

Czy mo\u017cemy zaufa\u0107 urz\u0119dnikom, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 decyzje administracyjne przy pomocy sztucznej inteligencji? Doktor Aleksander Kwa\u015bniak<\/strong>, prawnik z zakresu prawa administracyjnego i Dyrektor Instytutu Nauk Prawnych Akademii Humanitas dzieli si\u0119 nast\u0119puj\u0105cym przemy\u015bleniem: <\/p>

\u2013 Wydaje si\u0119, \u017ce urz\u0119dnikom nale\u017ca\u0142oby poleci\u0107 stosowanie zasady ograniczonego zaufania, poniewa\u017c w razie pope\u0142nienia b\u0142\u0119d\u00f3w przez AI to i tak urz\u0119dnik, kt\u00f3ry podpisa\u0142 decyzj\u0119, b\u0119dzie ponosi\u0142 prawne konsekwencje jej ewentualnej wadliwo\u015bci.<\/em><\/p><\/blockquote>

Obecne przepisy prawa, co zapewne nie jest niespodziank\u0105, nie nad\u0105\u017caj\u0105 za post\u0119pem technologicznym. W regulacjach brakuje wyra\u017anych wytycznych, kt\u00f3re dotyczy\u0142yby stosowania AI w urz\u0119dach. Jak podkre\u015bla doktor Kwa\u015bniak: <\/p>

\u2013 W aktualnie obowi\u0105zuj\u0105cych przepisach reguluj\u0105cych procedur\u0119 administracyjn\u0105, czy te\u017c szerzej \u2013 funkcjonowanie administracji publicznej \u2013 nie ma nawet wzmianki o udziale sztucznej inteligencji w tym procesie. AI jest u\u017cywana w charakterze narz\u0119dzia, podobnie jak dziurkacz czy kserokopiarka.<\/em><\/p><\/blockquote>

Nie oznacza to jednak, \u017ce nad normalizacjami prawnymi nie tocz\u0105 si\u0119 \u017cadne, a urz\u0119dnicy zawsze b\u0119d\u0105 mogli korzysta\u0107 z AI w pracy bez \u017cadnych ogranicze\u0144 i obostrze\u0144 prawnych . <\/p>

– Sam bra\u0142em udzia\u0142 w konferencjach po\u015bwi\u0119conych prawnym aspektom funkcjonowania AI. Aby okre\u015bli\u0107 ramy prawne stosowania AI i odpowiedzialno\u015bci za b\u0142\u0119dy sztucznej inteligencji nie wystarczy jedno spotkanie. To temat z\u0142o\u017cony, w kt\u00f3rym musimy uwzgl\u0119dni\u0107 wiele czynnik\u00f3w, w tym czynnik interesu publicznego i zaufania obywateli do urz\u0119d\u00f3w \u2013<\/em> dodaje prawnik. <\/p><\/blockquote>

Za decyzje wspierane AI te\u017c kto\u015b poniesie odpowiedzialno\u015b\u0107 <\/strong><\/h4>

Jednym z g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w zwi\u0105zanych z wykorzystaniem AI w administracji jest kwestia odpowiedzialno\u015bci. <\/p>

\u2013 B\u0142\u0119dem jest u\u017cywanie zwrotu \u201edecyzja podj\u0119ta przez AI\u201d, poniewa\u017c AI jest, wysoce zaawansowanym technicznie, ale ci\u0105gle jednak tylko narz\u0119dziem w r\u0119kach cz\u0142owieka<\/em> \u2013 podkre\u015bla Dyrektor Instytutu Nauk Prawnych AH. \u2013 Z kolei rezultatem b\u0142\u0119dnej decyzji mo\u017ce by\u0107 jej uchylenie w post\u0119powaniu odwo\u0142awczym, stwierdzenie jej niewa\u017cno\u015bci, je\u015bli b\u0119dzie obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi, a nawet odpowiedzialno\u015b\u0107 odszkodowawcza, gdyby wskutek wadliwie wydanej decyzji strona post\u0119powania ponios\u0142a szkod\u0119.<\/em><\/p><\/blockquote>

Co za tym idzie, nie da si\u0119 wykluczy\u0107, \u017ce w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci w tre\u015bci um\u00f3w, kt\u00f3re zawierane s\u0105 mi\u0119dzy dostawc\u0105 oprogramowania a urz\u0119dem, pojawi\u0105 si\u0119 zapisy o karach umownych, czy te\u017c innym rodzaju odpowiedzialno\u015bci odszkodowawczej od tw\u00f3rcy oprogramowania AI. <\/p>

\u2013 Pami\u0119tajmy, \u017ce jedn\u0105 z cech AI jest to, \u017ce potrafi si\u0119 <\/em>\u2013<\/em> m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie <\/em>\u2013<\/em> \u201ezerwa\u0107 z \u0142a\u0144cucha\u201d i rozumowa\u0107 w spos\u00f3b niezale\u017cny od obs\u0142uguj\u0105cego urz\u0105dzenie cz\u0142owieka<\/em> \u2013 dodaje ekspert.<\/p><\/blockquote>

Czy zatem \u2013 aby mo\u017cna by\u0142o lepiej zabezpieczy\u0107 interesy obywateli \u2013 zmian w przepisach, potrzebujemy ju\u017c dzi\u015b ? Ekspert wyra\u017ca jasne zdanie na ten temat. Interesy stron w post\u0119powaniu administracyjnym nie potrzebuj\u0105 dodatkowej ochrony, poniewa\u017c s\u0105 zabezpieczone tak samo, jak w przypadku tradycyjnych metod pracy, bez stosowania nowoczesnych technologii. Jednak warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na przepisy, kt\u00f3re chroni\u0105 urz\u0119dnik\u00f3w. <\/p>

\u2013 Zastanowi\u0142bym si\u0119 nad tym, czy  odpowiedzialno\u015bci\u0105 za potencjalne b\u0142\u0119dy urz\u0119dnicy powinni podzieli\u0107 si\u0119 z tw\u00f3rcami oprogramowania AI, czy mo\u017ce z sam\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0105? W najnowszych badaniach naukowych rozwa\u017ca si\u0119 AI jako potencjalny podmiot praw i obowi\u0105zk\u00f3w, w formule zbli\u017conej do istoty ludzkiej. <\/em><\/p><\/blockquote>

Gdyby sztuczna inteligencja by\u0142a uznana za podmiot praw i obowi\u0105zk\u00f3w, nadal pozostawa\u0142by problem, jak praktycznie mia\u0142aby wype\u0142nia\u0107 te obowi\u0105zki, w tym wyp\u0142aca\u0107 zado\u015b\u0107uczynienie. Prawdopodobnie wymaga\u0142oby to stworzenia specjalnych funduszy lub mechanizm\u00f3w zarz\u0105dzanych przez tw\u00f3rc\u00f3w, lub operator\u00f3w AI, z kt\u00f3rych AI \u201eoficjalnie\u201d wyp\u0142aca\u0142aby zado\u015b\u0107uczynienia. Nadal jednak kluczowe decyzje dotycz\u0105ce tych p\u0142atno\u015bci musia\u0142yby by\u0107 podejmowane przez ludzi, co prowadzi do pytania o faktyczn\u0105 autonomi\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107 AI.<\/p>

Obowi\u0105zkiem urz\u0119dnika nadzorowa\u0107 AI? <\/strong><\/h4>

Mo\u017cna by w tym miejscu zada\u0107 sobie pytanie, czy nasi biurokratyczni stra\u017cnicy prawa i termin\u00f3w wkr\u00f3tce b\u0119d\u0105 musieli przeistoczy\u0107 si\u0119 w cyber-kowboj\u00f3w, pr\u00f3buj\u0105cych okie\u0142zna\u0107 dzikie AI w imi\u0119 dobra publicznego? A mo\u017ce w cyfrowych detektyw\u00f3w, kt\u00f3rzy tropi\u0105 ka\u017cdy podejrzany ruch maszyny? <\/p>

Z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa za\u0142o\u017cy\u0107 mo\u017cemy, \u017ce urz\u0119dnik jutra  nie b\u0119dzie ogranicza\u0142 si\u0119 do stempla i paragrafu, lecz b\u0119dzie musia\u0142 nauczy\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z maszyn\u0105. Jak zauwa\u017ca ekspert z zakresu prawa administracyjnego to b\u0119dzie specyficzna wsp\u00f3\u0142praca: <\/p>

\u2013 W tym aspekcie na pewno przydatnym b\u0119dzie ewidencjonowanie najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych b\u0142\u0119d\u00f3w i problem\u00f3w, by sygnalizowa\u0107 je tw\u00f3rcy oprogramowania. Tak, aby on zajmowa\u0142 si\u0119 usuwaniem usterki w spos\u00f3b systemowy.<\/em><\/p><\/blockquote>

Sztuczna inteligencja niekoniecznie czyni dzia\u0142ania w\u0142adzy bardziej przejrzystymi. Mo\u017ce jednak sprawi\u0107, \u017ce ludzie, a szczeg\u00f3lnie funkcjonariusze publiczni b\u0119d\u0105 mniej uwa\u017cni, co zwi\u0119ksza szans\u0119 na pope\u0142nienie b\u0142\u0119d\u00f3w. Jak tego unikn\u0105\u0107? Odpowied\u017a wydaje si\u0119 banalna: <\/p>

\u2013 Dokumenty powinny by\u0107 bardzo dok\u0142adnie weryfikowane przed podpisaniem i wprowadzeniem do obiegu prawnego, bardziej ni\u017c to zazwyczaj bywa. Zar\u00f3wno ludzie, jak i systemy sztucznej inteligencji mog\u0105 pope\u0142nia\u0107 b\u0142\u0119dy<\/em> \u2013 podkre\u015bla Aleksander Kwa\u015bniak.<\/p><\/blockquote>

Obywatelu \u2013 w decyzji mog\u0142o pom\u00f3c AI<\/strong><\/h4>

Gdy do bazy orzecze\u0144 s\u0105d\u00f3w administracyjnych wpiszemy fraz\u0119 \u201esztuczna inteligencja\u201d, zobaczymy w wynikach wyszukiwania 80 orzecze\u0144. Z tym zastrze\u017ceniem, \u017ce dotycz\u0105 one g\u0142\u00f3wnie bada\u0144 naukowych, albo interpretacji indywidualnych prawa podatkowego. Zdaniem eksperta: <\/p>

\u2013 Nie znajdziemy orzecze\u0144, gdzie kto\u015b zaskar\u017cy\u0142 decyzj\u0119 wydan\u0105 z zastosowaniem AI, najpewniej dlatego, \u017ce strona post\u0119powania z regu\u0142y nawet nie wie, \u017ce takie narz\u0119dzie zosta\u0142o zastosowane.<\/em><\/p><\/blockquote>

Czy zatem, je\u017celi nie wiemy, czy urz\u0119dnik pracowa\u0142 samodzielnie, czy te\u017c wspar\u0142 si\u0119 sztuczn\u0105 inteligencj\u0105, nie mamy prawa do odwo\u0142ania si\u0119 od decyzji? <\/p>

\u2013 Ka\u017cda decyzja mo\u017ce by\u0107 zaskar\u017cona do organu wy\u017cszej instancji. Je\u015bli post\u0119powanie prowadzone by\u0142o w trybie przepis\u00f3w kodeksu post\u0119powania administracyjnego,<\/em> nie trzeba w takim odwo\u0142aniu pisa\u0107 niczego, poza wyra\u017ceniem swojego niezadowolenia. W trybie Ordynacji podatkowej trzeba ju\u017c sformu\u0142owa\u0107 jaki\u015b zarzut naruszenia prawa przez organ I instancji. W jednym i w drugim przypadku wniesienie odwo\u0142ania wywo\u0142uje ten skutek, \u017ce organ II instancji b\u0119dzie musia\u0142 jeszcze raz, od pocz\u0105tku do ko\u0144ca rozpozna\u0107 dan\u0105 spraw\u0119. Nie mo\u017cemy jednak wykluczy\u0107, \u017ce i w II instancji pomoc\u0105 urz\u0119dnikom b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142a AI.<\/em><\/p><\/blockquote>

Ochrona danych wra\u017cliwych <\/strong><\/h4>

Dla administracji publicznej, kt\u00f3ra zdecydowa\u0142a si\u0119 na wdra\u017canie system\u00f3w AI, RODO pozostaje kluczowym aktem prawnym. <\/p>

Urz\u0119dy, musz\u0105 ponownie, ze\u00a0 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0105, podej\u015b\u0107 do kwestii ochrony prywatno\u015bci. Szczeg\u00f3lny nacisk po\u0142o\u017cy\u0107 powinny na\u00a0przeprowadzeniu dok\u0142adnej analizy ryzyka, nawet dla system\u00f3w AI sklasyfikowanych jako niskiego ryzyka.\u00a0Powinny te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na cel przetwarzania danych i to, czy jest on zgodny z zadaniami administracji publicznej. Istotne b\u0119dzie te\u017c zaktualizowanie obowi\u0105zk\u00f3w informacyjnych dla obywateli oraz zagwarantowanie, \u017ce dane nie b\u0119d\u0105 wykorzystywane do cel\u00f3w innych ni\u017c pierwotnie zak\u0142adane.\u00a0<\/p>

\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce wdro\u017cenie AI w urz\u0119dach mo\u017ce wymaga\u0107 rewizji dotychczasowych procedur ochrony danych osobowych i dostosowania ich do nowych wyzwa\u0144 technologicznych<\/em> \u2013 podkre\u015bla doktor Aleksander Kwa\u015bniak.<\/p><\/blockquote>

Stosowanie sztucznej inteligencji w administracji publicznej rodzi wiele pyta\u0144 prawnych i etycznych. Jestem zdania, \u017ce to bardzo wa\u017cne, aby urz\u0119dnicy i decydenci na bie\u017c\u0105co dostosowywali przepisy. Dzi\u0119ki temu AI b\u0119dzie stosowane w spos\u00f3b, kt\u00f3ry zapewni odpowiedzialno\u015b\u0107 i przejrzysto\u015b\u0107 decyzji. Warto zadba\u0107 o to, aby technologia s\u0142u\u017cy\u0142a nam wszystkim dobrze. Wkr\u00f3tce konieczne b\u0119dzie ustalenie klarownych wytycznych okre\u015blaj\u0105cych rol\u0119 sztucznej inteligencji w administracji. Dzi\u0119ki temu b\u0119dziemy mogli unikn\u0105\u0107 lub przynajmniej zminimalizowa\u0107 liczb\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby negatywnie wp\u0142yn\u0105\u0107 zar\u00f3wno na obywateli, jak i na urz\u0119dnik\u00f3w.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cda akcja wywo\u0142uje reakcj\u0119. To zasada, kt\u00f3ra sprawdza si\u0119 tak\u017ce w administracji publicznej. Kiedy urz\u0119dnicy podejmuj\u0105 decyzje, cz\u0119sto korzystaj\u0105 z pomocy sztucznej inteligencji, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do dodatkowych b\u0142\u0119d\u00f3w i pyta\u0144 ze strony obywateli.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":6619,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[756,761],"tags":[179,181,180,183,184,182],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[358],"class_list":["post-3226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ai_branza","category-prawo_etyka","tag-administracja","tag-administracjapubliczna","tag-ai-2","tag-prawoadministracyjne","tag-przepisyprawne","tag-urzad","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":358,"user_id":17,"is_guest":0,"slug":"joanna-neumann","display_name":"Joanna Neumann","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/b09e0d2083538d873cda142d00175c145f8225e6689c9bb14a40746b451bc371?s=96&d=mm&r=g","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":"Dziennikarka i specjalistka ds. contentu ka\u017cdego rodzaju, entuzjastka AI. Po pracy pisze bajki dla dzieci i\u2026 krymina\u0142y."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3226","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3226"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3226\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3277,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3226\/revisions\/3277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6619"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3226"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=3226"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=3226"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=3226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}