Od pocz\u0105tku nowego roku szkolnego uczniowie norweskich klas 1\u20137 zasadniczo nie powinni samodzielnie korzysta\u0107 ze sztucznej inteligencji podczas wykonywania zada\u0144. W klasach 8\u201310 narz\u0119dzia AI mog\u0105 by\u0107 wprowadzane stopniowo, po wcze\u015bniejszym przygotowaniu nauczycieli. Dopiero w szko\u0142ach \u015brednich uczniowie maj\u0105 uczy\u0107 si\u0119 ich celowego wykorzystywania jako przygotowania do dalszej edukacji i pracy.<\/p>
Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Norwegia pr\u00f3buje zatrzyma\u0107 now\u0105 technologi\u0119 przed drzwiami szko\u0142y. W rzeczywisto\u015bci przyj\u0119ty model opiera si\u0119 na czym\u015b innym: rozdzieleniu nauki o AI od samodzielnego korzystania z generatywnego narz\u0119dzia.<\/p>
Norweski rz\u0105d nie zak\u0142ada, \u017ce dzieci mo\u017cna odizolowa\u0107 od algorytm\u00f3w. Ju\u017c dzi\u015b systemy rekomendacyjne wybieraj\u0105 dla nich filmy, podpowiadaj\u0105 kolejne tre\u015bci, porz\u0105dkuj\u0105 wyniki wyszukiwania i rozpoznaj\u0105 obiekty na zdj\u0119ciach. Ucze\u0144 mo\u017ce wi\u0119c spotyka\u0107 si\u0119 z AI codziennie, nawet je\u015bli nigdy nie otworzy\u0142 okna popularnego chatbota.<\/p>
Norweskie zalecenia wynikaj\u0105 przede wszystkim z potrzeby ochrony podstawowego procesu uczenia si\u0119. Dzieci maj\u0105 najpierw nauczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107, pisa\u0107 i liczy\u0107. Dopiero p\u00f3\u017aniej powinny otrzyma\u0107 narz\u0119dzia, kt\u00f3re potrafi\u0105 wykona\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 tych czynno\u015bci za nie.<\/p>
Nie jest to jednak ca\u0142kowity zakaz u\u017cywania AI w m\u0142odszych klasach. Przewidziano wyj\u0105tki, mi\u0119dzy innymi w nauce j\u0119zyk\u00f3w oraz przy indywidualnym wsparciu uczni\u00f3w. Norweskie ministerstwo edukacji przyznaje, \u017ce odpowiednio dobrana technologia mo\u017ce pomaga\u0107 w nauce. Problem zaczyna si\u0119 wtedy, gdy narz\u0119dzie pojawia si\u0119 bez jasno okre\u015blonego celu.<\/p>
M\u0142odsze dziecko nie zawsze potrafi rozpozna\u0107, czy chatbot pomaga mu co\u015b zrozumie\u0107, czy po prostu usuwa przeszkod\u0119, z kt\u00f3r\u0105 powinno poradzi\u0107 sobie samodzielnie. Sam system nie zna celu lekcji. Nie wie, czy ma wyja\u015bni\u0107 trudne poj\u0119cie, naprowadzi\u0107 ucznia na rozwi\u0105zanie, czy przygotowa\u0107 za niego ca\u0142\u0105 odpowied\u017a.<\/p>
T\u0119 granic\u0119 musi wyznaczy\u0107 cz\u0142owiek. Trudno jednak wymaga\u0107, by kilkuletni u\u017cytkownik robi\u0142 to sam za ka\u017cdym razem, gdy siada do zadania domowego.<\/p>
Ograniczenie dost\u0119pu nie oznacza wi\u0119c, \u017ce w pierwszych latach szko\u0142y nale\u017cy unika\u0107 rozm\u00f3w o sztucznej inteligencji. W\u0142a\u015bnie wtedy mo\u017cna zacz\u0105\u0107 przygotowywa\u0107 dzieci do funkcjonowania w otoczeniu, w kt\u00f3rym algorytmy b\u0119d\u0105 obecne niemal wsz\u0119dzie. Pierwsza lekcja nie musi jednak zaczyna\u0107 si\u0119 od logowania do aplikacji.<\/p>
Podobne podej\u015bcie wida\u0107 w ramach kompetencji AI przygotowanych wsp\u00f3lnie przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105 i OECD dla szk\u00f3\u0142 podstawowych i \u015brednich. Dokument ma pom\u00f3c nauczycielom, dyrektorom oraz autorom program\u00f3w nauczania okre\u015bli\u0107, jakie umiej\u0119tno\u015bci b\u0119d\u0105 potrzebne uczniom w rzeczywisto\u015bci coraz mocniej kszta\u0142towanej przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119.<\/p>
Autorzy ram nie sprowadzaj\u0105 edukacji AI do znajomo\u015bci konkretnych program\u00f3w. Obejmuje ona wiedz\u0119 techniczn\u0105, umiej\u0119tno\u015b\u0107 oceny wynik\u00f3w dzia\u0142ania systemu oraz postawy potrzebne do odpowiedzialnego korzystania z technologii.<\/p>
Uczniowie powinni rozumie\u0107, do czego AI mo\u017ce by\u0107 wykorzystywana, na jakiej podstawie tworzy odpowiedzi i dlaczego czasami si\u0119 myli. Powinni r\u00f3wnie\u017c potrafi\u0107 oceni\u0107 jej rezultat, a nie tylko odebra\u0107 go jako gotowe rozwi\u0105zanie.<\/p>
W dokumencie wyr\u00f3\u017cniono cztery obszary: kontakt z AI, tworzenie przy jej pomocy, zarz\u0105dzanie sposobem jej wykorzystania oraz wp\u0142ywanie na to, jak systemy s\u0105 projektowane i stosowane. \u0141\u0105cznie opisano 19 kompetencji zwi\u0105zanych z wiedz\u0105, umiej\u0119tno\u015bciami i postawami.<\/p>
Szczeg\u00f3\u0142owa lista jest d\u0142uga, ale wynika z niej do\u015b\u0107 prosta obserwacja. Obs\u0142uga narz\u0119dzia jest tylko fragmentem edukacji AI. Interfejsy, aplikacje i sposoby wydawania polece\u0144 b\u0119d\u0105 si\u0119 zmienia\u0107. Zdolno\u015b\u0107 oceny odpowiedzi, rozpoznania ogranicze\u0144 i podj\u0119cia decyzji o u\u017cyciu technologii pozostanie potrzebna znacznie d\u0142u\u017cej.<\/p>
Mo\u017cna zatem sprawnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 chatbotem i nadal niewiele rozumie\u0107 z tego, jak dzia\u0142a. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c rozpocz\u0105\u0107 edukacj\u0119 AI bez oddawania uczniowi samodzielnej kontroli nad narz\u0119dziem.<\/p>
Jak mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 taka nauka?<\/p>
Pocz\u0105tkiem mo\u017ce by\u0107 zwyk\u0142a rozmowa o tym, gdzie dzieci spotykaj\u0105 si\u0119 z algorytmami. Dlaczego jednej osobie serwis pokazuje filmy sportowe, a innej materia\u0142y o zwierz\u0119tach? Sk\u0105d telefon wie, \u017ce na zdj\u0119ciu znajduje si\u0119 twarz? Dlaczego dwie osoby wpisuj\u0105ce podobne has\u0142o mog\u0105 zobaczy\u0107 inne tre\u015bci?<\/p>
Nie trzeba przy tym szczeg\u00f3\u0142owo omawia\u0107 budowy modeli ani sposobu ich trenowania. Na pierwszym etapie wystarczy zrozumienie, \u017ce to, co pojawia si\u0119 na ekranie, nie zawsze jest przypadkowe ani neutralne. System wybiera tre\u015bci na podstawie danych oraz regu\u0142, kt\u00f3rych u\u017cytkownik zwykle nie widzi.<\/p>
Kolejna lekcja mo\u017ce dotyczy\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w. Nauczyciel wy\u015bwietla odpowied\u017a wygenerowan\u0105 przez AI, a uczniowie pr\u00f3buj\u0105 znale\u017a\u0107 w niej nie\u015bcis\u0142o\u015bci, brakuj\u0105ce informacje albo stwierdzenia, kt\u00f3rych nie da si\u0119 potwierdzi\u0107. Kontakt z narz\u0119dziem odbywa si\u0119 wsp\u00f3lnie, bez zak\u0142adania indywidualnych kont.<\/p>
Takie \u0107wiczenie pokazuje, \u017ce p\u0142ynny j\u0119zyk i zdecydowany ton nie s\u0105 dowodem prawdziwo\u015bci. System mo\u017ce stworzy\u0107 odpowied\u017a, kt\u00f3ra wygl\u0105da na kompletn\u0105, cho\u0107 zawiera uproszczenia albo informacje wymy\u015blone.<\/p>
Najtrudniejsza cz\u0119\u015b\u0107 edukacji zaczyna si\u0119 jednak nie przy analizie odpowiedzi, ale wcze\u015bniej. Ucze\u0144 powinien umie\u0107 zastanowi\u0107 si\u0119, czy w danym zadaniu skorzystanie z AI rzeczywi\u015bcie mu pomo\u017ce.<\/p>
Je\u017celi celem jest poznanie r\u00f3\u017cnych argument\u00f3w, chatbot mo\u017ce wskaza\u0107 perspektyw\u0119, kt\u00f3rej ucze\u0144 wcze\u015bniej nie zauwa\u017cy\u0142. Je\u017celi natomiast \u0107wiczenie ma nauczy\u0107 samodzielnego budowania argumentacji, wygenerowanie ca\u0142ej wypowiedzi odbiera mu g\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pracy.<\/p>
To samo narz\u0119dzie mo\u017ce wi\u0119c raz u\u0142atwi\u0107 zrozumienie problemu, a innym razem skutecznie omin\u0105\u0107 proces, dla kt\u00f3rego zadanie zosta\u0142o przygotowane. O tym, z kt\u00f3r\u0105 sytuacj\u0105 mamy do czynienia, decyduje przede wszystkim kontekst.<\/p>
Norweski model porz\u0105dkuje kolejne etapy. Najm\u0142odsi uczniowie zdobywaj\u0105 podstawowe umiej\u0119tno\u015bci i dowiaduj\u0105 si\u0119, gdzie w ich otoczeniu dzia\u0142a AI. P\u00f3\u017aniej mog\u0105 obserwowa\u0107 jej wykorzystanie oraz pracowa\u0107 z ni\u0105 pod nadzorem. Samodzielny dost\u0119p pojawia si\u0119 dopiero wtedy, gdy s\u0105 lepiej przygotowani do oceny odpowiedzi i rozumiej\u0105 konsekwencje u\u017cycia narz\u0119dzia.<\/p>
Gotowo\u015b\u0107 ucznia nie jest przy tym jedynym warunkiem. W klasach 8\u201310 generatywna AI ma by\u0107 wprowadzana po odpowiednim przygotowaniu nauczycieli. To oni odpowiadaj\u0105 za spos\u00f3b zaprojektowania zadania, rol\u0119 narz\u0119dzia i ocen\u0119, czy jego wykorzystanie faktycznie s\u0142u\u017cy nauce.<\/p>
Samo otwarcie dost\u0119pu do aplikacji nie tworzy jeszcze edukacji AI. Kalkulator nie uczy matematyki, a wyszukiwarka sama w sobie nie rozwija umiej\u0119tno\u015bci oceny \u017ar\u00f3de\u0142. Potrzebne s\u0105 zadania, zasady i osoba, kt\u00f3ra potrafi wyja\u015bni\u0107, po co w danym momencie si\u0119gamy po technologi\u0119.<\/p>
Trzymanie AI poza szko\u0142\u0105 tak d\u0142ugo, jak to mo\u017cliwe, r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142oby rozs\u0105dnym rozwi\u0105zaniem. Uczniowie i tak b\u0119d\u0105 z niej korzysta\u0107, tyle \u017ce poza lekcjami i cz\u0119sto bez pomocy kogo\u015b, kto wska\u017ce b\u0142\u0119dy oraz ograniczenia.<\/p>
Norweska propozycja nie odpowiada wi\u0119c na pytanie, czy AI powinna pojawi\u0107 si\u0119 w szkole. Zak\u0142ada, \u017ce ju\u017c jest cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata uczni\u00f3w. Pr\u00f3buje natomiast ustali\u0107, jak przygotowa\u0107 ich do samodzielnego korzystania, zanim narz\u0119dzie zacznie wykonywa\u0107 za nich zadania.<\/p>
W tym podej\u015bciu dost\u0119p do AI nie jest pocz\u0105tkiem edukacji, lecz jednym z jej kolejnych etap\u00f3w. Najpierw dziecko uczy si\u0119 rozpoznawa\u0107 dzia\u0142anie algorytm\u00f3w, rozumie\u0107 ich ograniczenia i ocenia\u0107 wyniki. Dopiero p\u00f3\u017aniej zaczyna samodzielnie korzysta\u0107 z narz\u0119dzia. To nie jest pr\u00f3ba zatrzymania technologii, lecz uporz\u0105dkowania momentu, w kt\u00f3rym oddajemy j\u0105 uczniowi do r\u0119ki.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dzieci powinny uczy\u0107 si\u0119 rozumie\u0107 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, zanim zaczn\u0105 samodzielnie powierza\u0107 jej szkolne zadania. Edukacja AI nie musi wi\u0119c zaczyna\u0107 si\u0119 od dost\u0119pu do chatbota, lecz od pokazania, jak dzia\u0142a technologia, gdzie pope\u0142nia b\u0142\u0119dy i kiedy warto z niej korzysta\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":465,"featured_media":20134,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[759,780],"tags":[],"popular":[],"difficulty-level":[38],"ppma_author":[892],"class_list":["post-20131","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-redakcja-poleca","difficulty-level-medium"],"acf":[],"authors":[{"term_id":892,"user_id":465,"is_guest":0,"slug":"kmironczuk","display_name":"Krzysztof Miro\u0144czuk","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/awatar-2.png","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/awatar-2.png"},"first_name":"Krzysztof","last_name":"Miro\u0144czuk","user_url":"","job_title":"","description":"Od lat zajmuj\u0119 si\u0119 nowymi technologiami w biznesie, edukacji i codziennym \u017cyciu. W centrum mojej uwagi pozostaje cz\u0142owiek \u2013 i to, by technologia wyr\u00f3wnywa\u0142a szanse, zamiast tworzy\u0107 bariery."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/465"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20131"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20140,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20131\/revisions\/20140"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20131"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=20131"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=20131"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=20131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}