{"id":17779,"date":"2026-03-12T12:03:20","date_gmt":"2026-03-12T11:03:20","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=17779"},"modified":"2026-03-12T12:03:24","modified_gmt":"2026-03-12T11:03:24","slug":"kalkulator-umyslow-czy-systemowe-rozleniwienie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_branza\/edukacja\/kalkulator-umyslow-czy-systemowe-rozleniwienie\/","title":{"rendered":"Kalkulator umys\u0142\u00f3w czy systemowe rozleniwienie? Istota debaty o AI w szko\u0142ach"},"content":{"rendered":"<p>W samym 2024 roku otwarto tam oko\u0142o 50 tysi\u0119cy \u201esal do nauki AI\u201d. Sztuczna inteligencja jest tam wdra\u017cana w proces edukacji na szerok\u0105 skal\u0119. Nauczyciel tylko nadzoruje uczni\u00f3w, a niemal po\u0142owa z nich otwarcie u\u017cywa AI do odrabiania prac domowych.<\/p><p>To nie u nas. To w Chinach.<\/p><p>Pa\u0144stwo \u015arodka pokazuje, jak mo\u017cna systemowo \u2013 pytanie, czy s\u0142usznie \u2013 wdra\u017ca\u0107 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 do szk\u00f3\u0142. Kultura Zachodu podchodzi do tego zagadnienia zdecydowanie bardziej humanistycznie i ostro\u017cnie, pr\u00f3buj\u0105c chroni\u0107 procesy poznawcze dzieci.<\/p><p>Natomiast problem jest pilny. Nie chodzi tylko o to, w jaki spos\u00f3b ucz\u0105 si\u0119 dzi\u015b nasze dzieci i ile zapa\u0142u oraz pracy wk\u0142adaj\u0105 w to nauczyciele. To przede wszystkim fundamentalne pytanie: z jakimi kompetencjami i nawykami ci m\u0142odzi ludzie wejd\u0105 na rynek pracy za kilka lat.<\/p><p>W\u0142a\u015bnie ten globalny kontrast i zwi\u0105zane z nim dylematy by\u0142y osi\u0105 jednej z debat podczas Generative Revolution Day. Zderzy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 dwie wizje przysz\u0142o\u015bci edukacji. Profesor Maha Bali z American University in Cairo oraz profesor Dariusz Jemielniak, wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, podj\u0119li dyskusj\u0119 nad fundamentalnym pytaniem: czy wdro\u017cenie algorytm\u00f3w w szkolnych \u0142awkach to nieunikniona ewolucja, czy raczej przedwczesne oddanie kontroli nad rozwojem poznawczym dzieci?<\/p><p><em>Ci\u0105g dalszy artyku\u0142u pod materia\u0142em video<\/em><\/p><figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Should schools embrace AI technology in education rather than forbid it?\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/qEwysybn6qs?feature=oembed&#038;enablejsapi=1&#038;origin=https:\/\/haimagazine.com\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure><h4 class=\"wp-block-heading\">Post\u0119p czy pu\u0142apka?<\/h4><p>\u2013 Idea dawania m\u0142odym ludziom narz\u0119dzia takiego jak AI, zanim w og\u00f3le naucz\u0105 si\u0119 pisa\u0107 i my\u015ble\u0107, jest tak samo problematyczna, jak danie dziecku kalkulatora, zanim opanuje podstawy matematyki. Robi\u0105c to, zaburzamy ich zdolno\u015b\u0107 do nauczenia si\u0119 danej rzeczy \u2013 zauwa\u017ca prof. Maha Bali.<\/p><p>Wdro\u017cenie AI do edukacji niesie za sob\u0105 bezprecedensowe wyzwania. Z perspektywy prof. Bali najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem jest brak ukszta\u0142towanego my\u015blenia krytycznego u najm\u0142odszych w starciu z niedoskona\u0142o\u015bci\u0105 technologii. Algorytmy bywaj\u0105 omylne, a ich b\u0142\u0119dy \u2013 halucynacje \u2013 brzmi\u0105 niezwykle wiarygodnie.<\/p><p>\u2013 To jest statystyczny model probabilistyczny. Wi\u0119c tak naprawd\u0119 nie daje on poprawnej odpowiedzi. A m\u0142odzi ludzie jeszcze tego nie wiedz\u0105. Nie maj\u0105 wystarczaj\u0105cej wiedzy o \u015bwiecie. B\u0119d\u0105 zbyt m\u0142odzi, by podda\u0107 to krytyce i zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce co\u015b mo\u017ce by\u0107 nie tak \u2013 ostrzega badaczka.<\/p><p>Z t\u0105 wizj\u0105 pe\u0142n\u0105 obaw zderza si\u0119 pragmatyczne spojrzenie prof. Dariusza Jemielniaka. Polskiego badacza interesuje w tym kontek\u015bcie rozwi\u0105zanie konkretnych problem\u00f3w, z kt\u00f3rymi tradycyjny system edukacji od lat nie potrafi sobie poradzi\u0107. Ludzki nauczyciel ma bowiem swoje fizyczne i czasowe limity.<\/p><p>\u2013 Jest jeden nauczyciel i 20, 30, czasem 40 uczni\u00f3w, wi\u0119c musi on w zasadzie r\u00f3wna\u0107 do \u015bredniej. Nie mo\u017ce tak naprawd\u0119 skupi\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na jednej, konkretnej osobie. Nauczyciel nie ma na to czasu. Ale maszyny potrafi\u0105 si\u0119 dostosowa\u0107 \u2013 punktuje wiceprezes PAN.<\/p><p>Szczeg\u00f3ln\u0105 przewag\u0105 sztucznej inteligencji, na kt\u00f3r\u0105 zwraca uwag\u0119 prof. Jemielniak, jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 zautomatyzowania mechanizmu roz\u0142o\u017conego w czasie powtarzania, kluczowego przy treningu pami\u0119ciowym.<\/p><p>\u2013 Je\u015bli chcesz zapami\u0119ta\u0107 co\u015b na dobre i zachowa\u0107 to w pami\u0119ci, musisz to powt\u00f3rzy\u0107 okre\u015blon\u0105 liczb\u0119 razy. I nie wystarczy powt\u00f3rzy\u0107 tego kilka razy tego samego dnia, musisz to faktycznie roz\u0142o\u017cy\u0107 w czasie \u2013 zauwa\u017ca. Jego zdaniem, takiej indywidualizacji procesu nad post\u0119pami ka\u017cdego ucznia z osobna nie ud\u017awignie \u017caden, nawet najwybitniejszy pedagog.<\/p><p>Prof. Bali nie zgadza si\u0119 z twierdzeniem, \u017ce sztuczna inteligencja gwarantuje personalizacj\u0119 procesu nauczania. W jej ocenie to niebezpieczne uproszczenie, kt\u00f3re wr\u0119cz uderza w sprawczo\u015b\u0107 ucznia:<\/p><p>\u2013 Historycznie, za ka\u017cdym razem, gdy powo\u0142ywano si\u0119 na personalizacj\u0119, tak naprawd\u0119 nigdy ni\u0105 nie by\u0142a. To raczej kategoryzacja na podstawie tego, co w przesz\u0142o\u015bci robi\u0142y inne, podobne osoby \u2013 zauwa\u017ca.<\/p><h4 class=\"wp-block-heading\">Co z nich wyro\u015bnie?<\/h4><p>Dlaczego to wa\u017cne? Bo dzisiejsze decyzje dotycz\u0105ce szk\u00f3\u0142 zdeterminuj\u0105 profil kompetencyjny ca\u0142ego pokolenia. Absolwenci ukszta\u0142towani przez obecny system edukacji za kilka lat wejd\u0105 na rynek pracy, zasilaj\u0105c zespo\u0142y i przejmuj\u0105c stery w biznesie.<\/p><p>Profesor Maha Bali uczula, aby\u015bmy tak\u017ce nie tracili z oczu szerszego kontekstu i intencji dostawc\u00f3w technologii:<\/p><p>\u2013 Oczywi\u015bcie wszystkie firmy, kt\u00f3re obecnie tworz\u0105 AI, to podmioty, kt\u00f3re robi\u0105 to dla zysku. Tak naprawd\u0119 nie dbaj\u0105 o uczni\u00f3w. Nie dbaj\u0105 o nauczycieli. Nie dbaj\u0105 o proces uczenia si\u0119. \u2013 ostrzega. Jej zdaniem bezkrytyczne wpuszczenie korporacyjnych narz\u0119dzi do szk\u00f3\u0142 mo\u017ce wychowa\u0107 biernych konsument\u00f3w, polegaj\u0105cych na algorytmach zamiast na w\u0142asnym os\u0105dzie.<\/p><p>Z drugiej strony \u2013 ca\u0142kowity zakaz AI te\u017c nie jest rozwi\u0105zaniem. Doprowadzi\u0142by do wykluczenia cyfrowego i nieprzygotowania m\u0142odzie\u017cy do reali\u00f3w nowoczesnej gospodarki.<\/p><p>\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce to jeden z najbardziej nag\u0105cych problem\u00f3w naszych czas\u00f3w. Wiele os\u00f3b powie, \u017ce nie powinni\u015bmy u\u017cywa\u0107 AI w edukacji. Uwa\u017cam, \u017ce to b\u0142\u0119dne podej\u015bcie, poniewa\u017c gdy o tym pomy\u015blimy, AI to tylko narz\u0119dzie, a narz\u0119dzie, jak ka\u017cde inne, mo\u017ce by\u0107 dobre w jednych rzeczach i nieszczeg\u00f3lnie udane w innych \u2013 argumentuje prof. Jemielniak.<\/p><h4 class=\"wp-block-heading\">Edukacja na rozdro\u017cu<\/h4><p>Alternatyw\u0105 dla technologicznego chaosu, o kt\u00f3rej wspominaj\u0105 oboje badacze, jest koncepcja swoistej higieny kompetencji i naturalnego podzia\u0142u r\u00f3l w klasie. W tym modelu rysuje si\u0119 wizja, w kt\u00f3rej maszyny przejmuj\u0105 zadania zwi\u0105zane z utrwalaniem wiedzy, odci\u0105\u017caj\u0105c tym samym pedagog\u00f3w. Jednocze\u015bnie obie strony debaty zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce funkcje relacyjne i motywacyjne to wci\u0105\u017c niezast\u0105piona domena cz\u0142owieka.<\/p><p>\u2013 Nauczyciele najprawdopodobniej nadal b\u0119d\u0105 uczy\u0107 lepiej ni\u017c robi\u0142by to system. Mam na my\u015bli zw\u0142aszcza kwesti\u0119 konwersacji, czy dbania o to, by ludzie byli zmotywowani \u2013 podkre\u015bla prof. Jemielniak. W tym miejscu prof. Bali zgadza si\u0119 z nim, jednoznacznie oceniaj\u0105c pr\u00f3by automatyzacji oceny ucznia: \u2013 Wykorzystywanie AI do udzielania informacji zwrotnej jest, moim zdaniem, po prostu fundamentalnie b\u0142\u0119dne, poniewa\u017c chcemy, aby uczniowie mieli ludzkiego odbiorc\u0119 dla tego, co pisz\u0105, i otrzymywali feedback oparty na kontek\u015bcie.<\/p><p>Z dyskusji wy\u0142ania si\u0119 obraz systemu edukacji stoj\u0105cego przed konieczno\u015bci\u0105 przedefiniowania swoich priorytet\u00f3w. Obserwuj\u0105c \u015bcieraj\u0105ce si\u0119 na rynku trendy, wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce kluczowym wyzwaniem mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przesuni\u0119cie akcentu na nauk\u0119 krytycznego my\u015blenia i twardej weryfikacji \u017ar\u00f3de\u0142 (fact-checking). Zanim algorytmy na sta\u0142e zagoszcz\u0105 w plecakach uczni\u00f3w, trzeba u nich zbudowa\u0107 analityczne fundamenty \u2013 zdolno\u015b\u0107 do samodzielnego my\u015blenia, bez kt\u00f3rej \u017cadne narz\u0119dzie, cho\u0107by najdoskonalsze, nie zast\u0105pi prawdziwej edukacji. Odpowied\u017a na pytanie, czy AI oka\u017ce si\u0119 kalkulatorem umys\u0142\u00f3w czy przyczyn\u0105 systemowego rozleniwienia, mo\u017ce zale\u017ce\u0107 w\u0142a\u015bnie od tego, czy zd\u0105\u017cymy te fundamenty zbudowa\u0107, zanim oddamy dzieciom cyfrowy skr\u00f3t.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Podczas gdy azjatyckie szko\u0142y masowo oddaj\u0105 edukacj\u0119 w r\u0119ce algorytm\u00f3w, my wci\u0105\u017c szukamy humanistycznego kompromisu. Od tego, jaki model ostatecznie wybierzemy, zale\u017c\u0105 kompetencje ca\u0142ego przysz\u0142ego pokolenia pracownik\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":354,"featured_media":17784,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[759],"tags":[],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[776],"class_list":["post-17779","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":776,"user_id":354,"is_guest":0,"slug":"redakcja","display_name":"Redakcja","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Zrzut-ekranu-2025-07-10-o-16.00.36.png","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Zrzut-ekranu-2025-07-10-o-16.00.36.png"},"first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/354"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17779"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17789,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17779\/revisions\/17789"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17779"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=17779"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=17779"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=17779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}