{"id":17210,"date":"2026-01-27T20:10:34","date_gmt":"2026-01-27T19:10:34","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=17210"},"modified":"2026-01-27T20:15:17","modified_gmt":"2026-01-27T19:15:17","slug":"uczy-sie-czy-kradnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_branza\/kultura_media\/uczy-sie-czy-kradnie\/","title":{"rendered":"Uczy si\u0119 czy\u2026 kradnie? Czyli sp\u00f3r o tantiemy, przysz\u0142o\u015b\u0107 kultury i granice automatyzacji"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy model AI jest trenowany na Twojej pracy tw\u00f3rczej, czy to bardziej przypomina fana czytaj\u0105cego Twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, \u017ceby sta\u0107 si\u0119 lepszym pisarzem \u2013 czy raczej firm\u0119 wykorzystuj\u0105c\u0105 Twoje nagranie bez pytania o zgod\u0119?<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">To por\u00f3wnanie ustawia o\u015b ca\u0142ego sporu. Sporu, kt\u00f3ry mocno wybrzmia\u0142 podczas Generative Revolution Day &#8211; wydarzenia, maj\u0105cego za cel stawia\u0107 odwa\u017cne pytania i szuka\u0107 najbardziej prawdopodobnych odpowiedzi w \u015bwiecie coraz bardziej opartym na sztucznej inteligencji &#8211; w debacie zatytu\u0142owanej:<mark style=\"background-color:#82D65E\" class=\"has-inline-color has-base-color\"><a href=\"https:\/\/generativerevolution.ai\/should-artists-get-royalties-from-AI-training\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> &#8222;Should artists and authors be receiving royalties for AI models training?&#8221;.<\/a><\/mark><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zatem &#8211; powinni, czy nie?<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ci\u0105g dalszy artyku\u0142u pod materia\u0142em video<\/em><\/p><figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Should artists and authors be receiving royalties for AI models training?\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/-COEMu73D6A?feature=oembed&#038;enablejsapi=1&#038;origin=https:\/\/haimagazine.com\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure><h4 class=\"wp-block-heading\">Mie\u0107 kontrol\u0119<\/h4><p class=\"wp-block-paragraph\">Po stronie tw\u00f3rc\u00f3w stoi Amanda Palmer \u2013 wokalistka i pianistka The Dresden Dolls, kt\u00f3ra od lat buduje swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 poza tradycyjnym systemem wydawniczym. By\u0142a jedn\u0105 z pierwszych artystek, kt\u00f3re pokaza\u0142y, \u017ce bezpo\u015brednia relacja z fanami mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 przychod\u00f3w. Jej rekordowa kampania na Kickstarterze i aktywno\u015b\u0107 na Patreonie sprawi\u0142y, \u017ce sta\u0142a si\u0119 jednym z najg\u0142o\u015bniejszych g\u0142os\u00f3w w debacie o autonomii artyst\u00f3w.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Katalog takiej autorki piosenek jak ja \u2013 albo kogokolwiek innego \u2013 nie jest wykorzystywany za zgod\u0105. Je\u015bli sama piosenka, nagranie albo cokolwiek z ni\u0105 zwi\u0105zanego jest u\u017cywane do innego celu bez mojej zgody, to jest przekroczenie granicy, kt\u00f3re jest po prostu nieuczciwe &#8211; m\u00f3wi Palmer.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Jak wyja\u015bnia, nie chodzi jej o sprzeciw wobec technologii. Chodzi o zerwanie uk\u0142adu, kt\u00f3ry od dekad porz\u0105dkowa\u0142 kultur\u0119 \u2013 relacji opartej na jasnych zasadach. Jedn\u0105 z nich jest zakaz wykorzystywania utworu bez zgody tw\u00f3rcy. I to tw\u00f3rca powinien mie\u0107 kontrol\u0119 nad tym, co si\u0119 dzieje z jego dzie\u0142em.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Mog\u0119 zdecydowa\u0107, \u017ce oddaj\u0119 swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 za darmo. Mog\u0119 zdecydowa\u0107, \u017ce publikuj\u0119 j\u0105 w internecie. Mog\u0119 wrzuci\u0107 j\u0105 na Bandcamp, Spotify czy YouTube. Ale kontrola wci\u0105\u017c pozostaje po mojej stronie &#8211; wyja\u015bnia.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dla niej AI narusza ten porz\u0105dek nie dlatego, \u017ce \u201euczy si\u0119&#8221;, ale dlatego, \u017ce korzysta z kultury poza ustalonymi regu\u0142ami.<\/p><h4 class=\"wp-block-heading\">Wolna wiedza?<\/h4><p class=\"wp-block-paragraph\">Po drugiej stronie stoi Jimmy Wales, tw\u00f3rca Wikipedii \u2013 projektu, kt\u00f3ry zmieni\u0142 globalny dost\u0119p do wiedzy. Wales od lat twierdzi, \u017ce otwarty przep\u0142yw informacji jest warunkiem rozwoju edukacji, bada\u0144 i demokracji. W tej debacie zostaje przy swoim.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Je\u015bli kopiujesz i rozpowszechniasz cudz\u0105 prac\u0119, to oczywi\u015bcie wchodzi w gr\u0119 prawo autorskie. Ale je\u015bli uczysz si\u0119 z jakiego\u015b materia\u0142u, to nie narusza to tego prawa &#8211; twierdzi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dla Walesa trenowanie modeli AI to to samo co czytanie, analizowanie i przetwarzanie wiedzy. To w\u0142a\u015bnie rozr\u00f3\u017cnienie jest \u2013 jego zdaniem \u2013 kluczowe dla dzia\u0142a\u0144 opartych na otwartym dost\u0119pie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Dla projektu takiego jak Wikipedia to ma fundamentalne znaczenie. Nie mia\u0142oby sensu, gdyby fakty by\u0142y obj\u0119te prawem autorskim i gdyby wydawcy twierdzili, \u017ce wikipedy\u015bci naruszaj\u0105 to prawo, czytaj\u0105c publikacje naukowe, ucz\u0105c si\u0119 z nich, a potem opisuj\u0105c je w\u0142asnymi s\u0142owami.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Wales obawia si\u0119, \u017ce zbyt szeroka ochrona prawna nie pomo\u017ce tw\u00f3rcom, ale zablokuje tworzenie infrastruktury dla wiedzy, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 edukacja i nauka. Jak dodaje, nawet zwolennicy szerokiego fair use przyznaj\u0105, \u017ce obecne systemy maj\u0105 s\u0142abo\u015bci:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Du\u017ce modele j\u0119zykowe maj\u0105 bardzo powa\u017cny problem z plagiatem. W wielu przypadkach nie by\u0142o trudno zmusi\u0107 je do odtworzenia ca\u0142ych fragment\u00f3w tekstu, co jest po prostu nieakceptowalne.<\/p><h4 class=\"wp-block-heading\">Kto stworzy przysz\u0142\u0105 kultur\u0119?<\/h4><p class=\"wp-block-paragraph\">Wed\u0142ug Palmer chodzi nie tylko o pieni\u0105dze, ale o widoczno\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 Je\u015bli nie postawimy granic, nie sko\u0144czy si\u0119 to tylko tym, \u017ce wiele os\u00f3b straci prac\u0119. Sko\u0144czy si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem pozbawionym ludzkiego g\u0142osu, kt\u00f3ry opowiada nam, kim jeste\u015bmy. A to jest naprawd\u0119 niebezpieczne.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W ten spos\u00f3b kultura mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 anonimowym t\u0142em, a praca tw\u00f3rcza \u2013 niewidocznym paliwem dla system\u00f3w, kt\u00f3re czerpi\u0105 z niej warto\u015b\u0107. W tle kryje si\u0119 jeszcze jeden element: nier\u00f3wno\u015b\u0107 si\u0142. Po jednej stronie s\u0105 indywidualni tw\u00f3rcy i ma\u0142e podmioty kultury. Po drugiej \u2013 globalne firmy technologiczne z kapita\u0142em i infrastruktur\u0105. Sp\u00f3r o tantiemy to sp\u00f3r o to, kto ma prawdziw\u0105 si\u0142\u0119 negocjowania warunk\u00f3w.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Palmer zapewnia, \u017ce nie chce zatrzyma\u0107 technologii. <\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u2013 To nie znaczy, \u017ce nie mo\u017cemy wprowadzi\u0107 praw, zasad, zabezpiecze\u0144, regulacji bran\u017cowych, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce tw\u00f3rcy b\u0119d\u0105 uczciwie wynagradzani, uznani i realnie w\u0142\u0105czeni w ten proces &#8211; podkre\u015bla.<\/p><h4 class=\"wp-block-heading\">Sytuacja bez wyj\u015bcia?<\/h4><p class=\"wp-block-paragraph\">Niekoniecznie. Z wypowiedzi uczestnik\u00f3w Generative Revolution Day wynika, \u017ce sp\u00f3r o trenowanie AI na cudzej tw\u00f3rczo\u015bci nie musi ko\u0144czy\u0107 si\u0119 prostym \u201etak albo nie\u201d. Zamiast blokowa\u0107 rozw\u00f3j technologii, mo\u017cna szuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re porz\u0105dkuj\u0105 zasady gry. <\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z nich s\u0105 jasne standardy atrybucji, dzi\u0119ki kt\u00f3rym tw\u00f3rcy nie znikaj\u0105 z pola widzenia, gdy ich prace staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ekosystemu AI. Innym pomys\u0142em s\u0105 mechanizmy opt-out, pozwalaj\u0105ce artystom i autorom zdecydowa\u0107, czy i w jakim zakresie ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 wykorzystywana. Coraz cz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 te\u017c koncepcja licencjonowania ca\u0142ych katalog\u00f3w kultury, zamiast przerzucania odpowiedzialno\u015bci na pojedynczych tw\u00f3rc\u00f3w. Wreszcie cz\u0119\u015b\u0107 ekspert\u00f3w zwraca uwag\u0119, \u017ce regulacje powinny dotyczy\u0107 przede wszystkim tego, co modele produkuj\u0105, a nie tego, na jakich danych si\u0119 ucz\u0105. Takie podej\u015bcie skupia si\u0119 na realnych problemach, jak plagiat czy brak atrybucji, a jednocze\u015bnie nie zamyka drogi dalszym innowacjom.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na razie mamy status quo \u2013 firmy AI trenuj\u0105 modele na dost\u0119pnych danych, tw\u00f3rcy protestuj\u0105, prawnicy przygotowuj\u0105 pozwy. Jedno jest pewne: debata o tantiemach za trening AI to nie akademicki sp\u00f3r o paragrafy. To pytanie o to, czy kultura w epoce automatyzacji pozostanie relacj\u0105 mi\u0119dzy lud\u017ami, czy stanie si\u0119 tylko zasobem do przetworzenia przez systemy dzia\u0142aj\u0105ce na przemys\u0142ow\u0105 skal\u0119. I czy ktokolwiek b\u0119dzie pami\u0119ta\u0142, kto t\u0119 kultur\u0119 stworzy\u0142.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Debata o tantiemach za trenowanie modeli AI na cudzej tw\u00f3rczo\u015bci to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c sp\u00f3r o pieni\u0105dze. Z jednej strony stoi idea otwartego dost\u0119pu do wiedzy i tradycja fair use. Z drugiej \u2013 potrzeba ochrony ludzkiej pracy tw\u00f3rczej w \u015bwiecie masowej, zautomatyzowanej ekstrakcji danych. <\/p>\n","protected":false},"author":354,"featured_media":17213,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[760],"tags":[],"popular":[],"difficulty-level":[],"ppma_author":[776],"class_list":["post-17210","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura_media"],"acf":[],"authors":[{"term_id":776,"user_id":354,"is_guest":0,"slug":"redakcja","display_name":"Redakcja","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Zrzut-ekranu-2025-07-10-o-16.00.36.png","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Zrzut-ekranu-2025-07-10-o-16.00.36.png"},"first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/354"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17210"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17223,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17210\/revisions\/17223"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17210"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=17210"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=17210"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=17210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}