\u201eA teraz szybko, zanim zorientuj\u0105 si\u0119, \u017ce to bez sensu!\u201d – Kr\u00f3l Julian<\/p>
Kr\u00f3l Julian z Pingwin\u00f3w z Madagaskaru pewnie nie przypuszcza\u0142, \u017ce stanie si\u0119 autorytetem w sprawach edukacji doros\u0142ych. Ale c\u00f3\u017c, trafi\u0142 w samo sedno. W kilku s\u0142owach zawar\u0142 ca\u0142\u0105 filozofi\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego uczenia si\u0119: szybciej, g\u0142o\u015bniej, efektywniej, zgodnie ze szczeg\u00f3\u0142owym planem, co do minutki, ale bez refleksji, bez zaciekawienia, a cz\u0119sto niestety bez sensu.<\/p>
Wystarczy spojrze\u0107 na ludzi wok\u00f3\u0142. Kalendarze napi\u0119te jak struny w gitarze, zadania w kolorach, ka\u017cde spotkanie ma sw\u00f3j kod i skr\u00f3t. Nasza edukacja niestety te\u017c zosta\u0142a sprowadzona do pozycji w terminarzu. Tylko ciekawo\u015b\u0107 gdzie\u015b znikn\u0119\u0142a. Bo jak tu by\u0107 ciekawym, kiedy trzeba by\u0107 produktywnym?<\/p>
Dodatkowo przez lata dorobili\u015bmy si\u0119 j\u0119zyka, kt\u00f3ry uczeniu si\u0119 robi wielk\u0105 krzywd\u0119. M\u00f3wimy o zakuwaniu, wbijaniu do g\u0142owy i przysiadaniu fa\u0142d\u00f3w, ale ka\u017cde z tych s\u0142\u00f3w niesie obietnic\u0119 b\u00f3lu, a nie odkrycia. Nic dziwnego, \u017ce nie chce nam si\u0119 uczy\u0107, \u017ce uczenie si\u0119 traktujemy jak przymus, jak obowi\u0105zek. A przecie\u017c nie ma rzeczy nieinteresuj\u0105cych, s\u0105 tylko ludzie, kt\u00f3rzy przestali si\u0119 interesowa\u0107 lub nigdy si\u0119 nie zainteresowali. Kiedy na zaj\u0119ciach prosz\u0119 student\u00f3w, \u017ceby zamienili such\u0105 norm\u0119 w opowie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 odnios\u0105 do znanego im \u015bwiata, nagle ta norma nabiera sensu. A wystarczy odwr\u00f3ci\u0107 perspektyw\u0119 z przymusu na zaciekawienie, na intryguj\u0105ce pytanie, na odwa\u017cn\u0105 hipotez\u0119.<\/p>
To, \u017ce nam si\u0119 nie chce, to jedno. Druga strona tego medalu to brak czasu. \u201eNie mam czasu si\u0119 uczy\u0107\u201d \u2013 jak dumnie to brzmi, prawda? Przecie\u017c jak nie mam czasu, to znaczy, \u017ce jestem zapracowana, potrzebna, robi\u0119 co\u015b wa\u017cnego, bo m\u00f3j plan dnia p\u0119ka w szwach. W praktyce to tylko eleganckie alibi. Czas raczej sam si\u0119 nie zgubi\u0142, to my zgubili\u015bmy sens i ciekawo\u015b\u0107. To my marnujemy czas, a potem mamy super wym\u00f3wk\u0119 na wszystko. <\/p>
Ka\u017cdego dnia robimy jakie\u015b rzeczy, kt\u00f3rych nie musieliby\u015bmy robi\u0107, ale fajnie jest by\u0107 zaj\u0119tym. To m\u00f3j ulubiony absurd wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i moje motto: \u201eNajgorzej jest robi\u0107 najlepiej co\u015b, czego nie trzeba robi\u0107 wcale.\u201d W pracy, w edukacji, w \u017cyciu, wsz\u0119dzie dzia\u0142amy coraz szybciej, ale coraz rzadziej zadajemy sobie pytanie \u201ePo co?\u201d, \u201eCo by by\u0142o, gdyby?\u201d.<\/p>
Wyobra\u017amy sobie Mart\u0119, mened\u017cerk\u0119 w firmie technologicznej, kt\u00f3ra chce rozumie\u0107 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 nie po to, \u017ceby zdoby\u0107 certyfikat, tylko po to, \u017ceby nie czu\u0107 si\u0119 jak turystka we w\u0142asnej pracy. <\/p>
Marta kupuje kurs z wielkim tytu\u0142em, otwiera kalendarz i znajduje jedyne wolne okienko: \u015broda 21:30. U\u015bmiecha si\u0119 do siebie, bo wpisanie w plan \u201elearning session\u201d wygl\u0105da jak troska o rozw\u00f3j. Wieczorem robi herbat\u0119, w\u0142\u0105cza pierwszy modu\u0142, po pi\u0119ciu minutach przyspiesza, po dziesi\u0119ciu zerka w telefon, po dwudziestu my\u015bli o jutrzejszym raporcie, a po trzydziestu zamyka laptop z poczuciem, \u017ce zrobi\u0142a co\u015b dla siebie. Problem w tym, \u017ce jej m\u00f3zg w tym czasie chcia\u0142 ju\u017c tylko jednego: \u201eDaj mi wreszcie odpocz\u0105\u0107!\u201d. <\/p>
Hipokamp po ca\u0142ym dniu decyzji nie prosi o kolejn\u0105 porcj\u0119 definicji, dopamina bez ciekawo\u015bci nie rusza z miejsca, a kora przedczo\u0142owa w trybie zm\u0119czenia robi porz\u0105dek, a nie nowe po\u0142\u0105czenia. Marta nie jest leniwa ani niesystematyczna, po prostu pr\u00f3bowa\u0142a ostrzy\u0107 pi\u0142\u0119 po ca\u0142ym dniu r\u0105bania drewna. Tylko czy to ma sens?<\/p>
Kalendarz kocha rzeczy przewidywalne i dzia\u0142a \u015bwietnie tam, gdzie chodzi o logistyk\u0119, terminy i powtarzalno\u015b\u0107. A uczenie si\u0119 przecie\u017c nie jest przewidywalne. Zaczyna si\u0119 w chwili, kiedy co\u015b nas poruszy, zadziwi albo troch\u0119 zdenerwuje. Nie da si\u0119 zaplanowa\u0107 ol\u015bnienia na 15:45, tak jak nie da si\u0119 zleci\u0107 zachwytu na jutro do po\u0142udnia. M\u00f3zg nie uczy si\u0119 z przypomnienia w kalendarzu Google\u2019a, tylko z powodu, kt\u00f3ry sami uznajemy za wa\u017cny. Dlatego pami\u0119tamy \u017cart z kuchni i zapominamy trzy slajdy definicji. Dlatego dwa \u017cywe przyk\u0142ady potrafi\u0105 zast\u0105pi\u0107 godzin\u0119 wyk\u0142adu, a kr\u00f3tkie, prawdziwe pytanie otwiera wi\u0119cej drzwi ni\u017c d\u0142ugi zestaw polece\u0144. Pami\u0119tajmy, \u017ce nie da si\u0119 \u201eodhaczy\u0107\u201d zrozumienia czy refleksji, a uczenie si\u0119 jest w pewnym sensie jak pogoda: zdarza si\u0119 wtedy, gdy jest na to klimat. Czas, w kt\u00f3rym si\u0119 uczymy, nie ma daty ani godziny. On zaczyna si\u0119 wtedy, gdy pozwalamy sobie nie wiedzie\u0107. Bo uczenie si\u0119 nie potrzebuje wi\u0119cej godzin czy pozycji w kalendarzu. Prawdziwa autoedukacja potrzebuje wi\u0119cej uwagi.<\/p>
A wiecie co jest w tym naj\u015bmieszniejsze? To, \u017ce w kalendarzu zapisujemy te\u017c \u201eczas wolny\u201d. A to w\u0142a\u015bnie w czasie wolnym najcz\u0119\u015bciej si\u0119 czym\u015b zaciekawiamy. W najmniej oczekiwanych sytuacjach wpadaj\u0105 nam do g\u0142owy pytania, pomys\u0142y, ch\u0119\u0107 dowiedzenia si\u0119 czego\u015b, ale przecie\u017c zgodnie z kalendarzem mam wtedy nic nie robi\u0107, to nie jest czas na nauk\u0119. Przykre jest to, \u017ce my tak bardzo nie rozumiemy czym jest uczenie si\u0119 i czego potrzebuje, \u017ceby mia\u0142o sens.<\/p>
Neurobiologia m\u00f3wi rzeczy, kt\u00f3re potwierdza ka\u017cda uczciwa praktyka. Rano sieci neuronalne s\u0105 u wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b bardziej gotowe na nowe \u015bcie\u017cki ni\u017c p\u00f3\u017anym wieczorem, a kora odpowiedzialna za kontrol\u0119 uwagi i integracj\u0119 tre\u015bci po przespanej nocy dzia\u0142a jak dobrze naostrzony o\u0142\u00f3wek, klarowny i precyzyjny. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce nasza biologia ma swoje wersje poranne i wieczorne. <\/p>
Roz\u0142o\u017cenie nauki w czasie i kr\u00f3tkie przerwy daj\u0105 lepsze efekty ni\u017c d\u0142ugie, wieczorne bloki po ca\u0142ym dniu obowi\u0105zk\u00f3w, kiedy m\u00f3zg jest ju\u017c zm\u0119czony. Sen porz\u0105dkuje do\u015bwiadczenia i czy\u015bci poznawczy ba\u0142agan. To nie jest zach\u0119ta do heroizmu, tylko do szacunku dla rytmu cia\u0142a i g\u0142owy. LepszeLepiej dwa razy po dziesi\u0119\u0107 minut z iskr\u0105 ciekawo\u015bci ni\u017c jedno wieczorne p\u00f3\u0142torej godziny na zaci\u015bni\u0119tych z\u0119bach.<\/p>
Nie mam nic przeciwko pi\u0119tnastu minutom, mam co\u015b przeciwko obietnicy, \u017ce to za\u0142atwi spraw\u0119. Pi\u0119tna\u015bcie minut z ciekawo\u015bci\u0105 i intencj\u0105 dzia\u0142a, ale te same pi\u0119tna\u015bcie minut wci\u015bni\u0119te mi\u0119dzy \u201coddzwo\u0144 do Kas\u201di a \u201cwy\u015blij raport\u201d bywa rytua\u0142em uspokajaj\u0105cym sumienie. Dlatego zamiast microlearningu proponuj\u0119 mikro\u015bwiadomo\u015b\u0107. To drobne, celowe zaproszenia do my\u015blenia, kt\u00f3re rozsiewamy w swoim dniu. Jedna my\u015bl do zweryfikowania przy kawie. Jedno pytanie, kt\u00f3re musi doczeka\u0107 si\u0119 odpowiedzi zanim otworzymy poczt\u0119. Jeden drobny eksperyment w prawdziwej pracy, po kt\u00f3rym wracamy do notatki i do rozmowy. Nauka przestaje by\u0107 dodatkiem i staje si\u0119 sposobem przechodzenia mi\u0119dzy trybami, z odhaczania na zaciekawienie, rozumienie i entuzjazm. Bo entuzjazm jest o wiele bli\u017cej spokrewniony z nauk\u0105 ni\u017c nuda, obowi\u0105zek czy nakaz. A jak entuzjastycznie podchodzimy do kolejnej pozycji w kalendarzu? Odpowiedzcie sobie sami. <\/p>
A jak ju\u017c mowa o ekscytacji, to przychodzi nam z odsiecz\u0105 sztuczna inteligencja, nie jako aplikacja do uczenia si\u0119 szybciej, tylko jako partner do uczenia si\u0119 m\u0105drzej. AI nie potrzebuje, \u017ceby\u015bmy mieli godzin\u0119, ale potrzebuje, \u017ceby\u015bmy mieli pytanie:<\/p>
– \u201eWyja\u015bnij mi to jak pi\u0119ciolatkowi i poka\u017c mi przyk\u0142ad z mojego zespo\u0142u.\u201d
– \u201eZr\u00f3b analogi\u0119 kulinarn\u0105 i muzyczn\u0105, \u017cebym poczu\u0142a faktur\u0119 poj\u0119cia.\u201d
– \u201eDaj mi kontrprzyk\u0142ad, kt\u00f3ry popsuje m\u00f3j \u0142adny wniosek, a potem poprowad\u017a do poprawionej wersji.\u201d\u00a0<\/p>
Taka rozmowa nie podaje tre\u015bci jak na widelcu, tylko zmusza neurony do pracy, zaciekawia, pobudza entuzjazm i w\u0142a\u015bnie to robi r\u00f3\u017cnic\u0119. <\/p>
To, co dzi\u015b najbardziej m\u0119czy w edukacji, to chyba jej bezrefleksyjno\u015b\u0107, a mo\u017ce wr\u0119cz g\u0142upota. Uczymy si\u0119 bez sensu, bez refleksji, dla certyfikatu, dla spokoju sumienia. Realizujemy kursy, kt\u00f3re niczego nie zmieniaj\u0105, nie wnosz\u0105 do naszego \u017cycia. Poprawiamy produktywno\u015b\u0107, a paradoksalnie, im bardziej jeste\u015bmy efektywni, tym mniej m\u0105drzy.<\/p>
Marta po tygodniu podmienia \u015brodow\u0105 21:30 na dwa kr\u00f3tkie poranki. Zanim \u015bwiat si\u0119 rozkr\u0119ci, prosi AI o trzy scenariusze wykorzystania wiedzy (kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zaciekawi\u0142a) w jej procesach, potem pozwala si\u0119 przepyta\u0107 z tego, co sama zrozumia\u0142a, a nie z tego, co by\u0142o w materiale. Mi\u0119dzy spotkaniami wraca na trzy minuty do jednego trudnego fragmentu, bo wpad\u0142o jej do g\u0142owy ciekawe pytanie, i prosi o prosty test, kt\u00f3ry mo\u017ce zrobi\u0107 dzi\u015b z zespo\u0142em. Zamiast notatek z definicji ma w notatniku w\u0142asne przyk\u0142ady i kontrprzyk\u0142ady, w\u0142asne granice poj\u0119\u0107, w\u0142asne zdania, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105. Nie ma euforii i fanfar, jest rosn\u0105ca cisza wewn\u0119trzna, ten rodzaj satysfakcji, kt\u00f3ry nie bierze si\u0119 z odhaczenia, tylko z poczucia, \u017ce \u015bwiat przesta\u0142 by\u0107 obcy. To jest w\u0142a\u015bnie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nauk\u0105 z kalendarza a nauk\u0105 z ciekawo\u015bci. Bo uczenie si\u0119 to nie zadanie do wykonania, ale rozmowa ze \u015bwiatem, kt\u00f3ra wymaga pytania, w\u0105tpliwo\u015bci, b\u0142\u0119du, ciekawo\u015bci. Wi\u0119c zanim zn\u00f3w wpiszemy w nasz plan \u201ekurs online\u201d, zapytajmy siebie: Po co? Co w tym jest ciekawego i warto\u015bciowego?<\/p>
Nie k\u0142ad\u017amy nauki na osobnym talerzu, wmieszajmy j\u0105 w menu dnia. Zacznijmy od dw\u00f3ch kr\u00f3tkich porannych wej\u015b\u0107, ka\u017cde z jasnym celem i pytaniem do siebie, do AI albo do innego cz\u0142owieka, a pod koniec dnia zr\u00f3bmy minimum, czyli jedno zdanie podsumowania, kt\u00f3re jutro b\u0119dzie wej\u015bciem do dnia pe\u0142nego inspiracji. W ci\u0105gu dnia zaciekawiajmy si\u0119, u\u017cywajmy naturalnych okienek zamiast walczy\u0107 o ca\u0142y blok. Je\u017celi mo\u017cemy, przenie\u015bmy cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 nauki do pracy, nie po pracy, bo to tam sens rodzi si\u0119 najszybciej. Warto uzgodni\u0107 z szefem 30 minut ciszy na g\u0142\u0119bok\u0105 prac\u0119 i 30 minut na eksperyment tygodnia. W wielu zespo\u0142ach dzia\u0142a to lepiej ni\u017c szkolenie raz na kwarta\u0142, bo podnosi jako\u015b\u0107 decyzji tu i teraz. Je\u015bli mamy wp\u0142yw na kultur\u0119 firmy, wprowad\u017amy learning day raz w miesi\u0105cu, nie jako program benefitowy, tylko jako normalny element pracy poznawczej. Dobre organizacje wiedz\u0105, \u017ce cz\u0142owiek uczy si\u0119 najlepiej wtedy, gdy ma przestrze\u0144 i kiedy to, czego si\u0119 uczy, natychmiast spotyka si\u0119 z praktyk\u0105.<\/p>
Nie chodzi przecie\u017c o to, by wcisn\u0105\u0107 nauk\u0119 mi\u0119dzy obowi\u0105zki, tylko by obowi\u0105zki wcisn\u0105\u0107 mi\u0119dzy momenty refleksji.<\/p>
Na koniec wracam do mojego ulubionego zdania, kt\u00f3re pozwala mi nie marnowa\u0107 czasu i zasob\u00f3w:. \u201cNajgorzej jest robi\u0107 najlepiej co\u015b, czego nie trzeba robi\u0107 wcale\u201d. A jak odnosi si\u0119 to edukacji?<\/p>
– Nie przepracowujmy materia\u0142u, kt\u00f3ry niczego w nas nie porusza.
– Nie produkujmy notatek z prezentacji, kt\u00f3ra nie zmienia naszej decyzji.
– Nie wciskajmy nauki w noc, kiedy g\u0142owa prosi o sen.
– Wybierajmy sens, a nie poz\u00f3r.
– Wpychajmy obowi\u0105zki mi\u0119dzy momenty refleksji, a nie odwrotnie.<\/p>
I je\u015bli mamy ochot\u0119, zostawmy na deser s\u0142owa Kr\u00f3la Juliana. Mo\u017cna je traktowa\u0107 jak \u017cart o \u015bwiecie, kt\u00f3ry lubi p\u0119dzi\u0107, ale mo\u017cna te\u017c potraktowa\u0107 je serio i zatrzyma\u0107 si\u0119 sekund\u0119 wcze\u015bniej. Uczenie si\u0119 zaczyna si\u0119 dok\u0142adnie w tej chwili, w kt\u00f3rej decydujesz, \u017ce chcesz si\u0119 zorientowa\u0107, czy to, co robisz, ma sens. Wszystko inne to tylko kolorowe sloty.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym nawet przerwy na kaw\u0119 maj\u0105 swoje sloty w kalendarzu Google\u2019a, nauka sta\u0142a si\u0119 kolejnym punktem do odhaczenia. Chcemy si\u0119 rozwija\u0107, ale wci\u015bni\u0119ci mi\u0119dzy spotkania i zadania, traktujemy uczenie si\u0119 jak obowi\u0105zek, nie przygod\u0119. Tymczasem ciekawo\u015b\u0107 nie dzia\u0142a na zaproszenie z kalendarza.<\/p>\n","protected":false},"author":471,"featured_media":15517,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[759,779],"tags":[392,973],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[920],"class_list":["post-15515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-temat-miesiaca","tag-nauka","tag-upskilling","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":920,"user_id":471,"is_guest":0,"slug":"dr-iwona-burka","display_name":"dr Iwona Burka","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Iwona-Burka.jpg","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Iwona-Burka.jpg"},"first_name":"Iwona","last_name":"Burka","user_url":"","job_title":"","description":"Projektantka my\u015blenia w erze AI. Autorka Trigger Mind i AI-Ready Mind. \u0141\u0105cz\u0119 nauk\u0119, biznes i AI. Tworz\u0119 programy trenuj\u0105ce elastyczno\u015b\u0107 poznawcz\u0105 i adaptacj\u0119, z AI jako partnerem, nie protez\u0105 my\u015blenia."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/471"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15515"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16729,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15515\/revisions\/16729"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15517"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15515"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=15515"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=15515"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=15515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}