{"id":13369,"date":"2025-08-25T10:11:06","date_gmt":"2025-08-25T08:11:06","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=13369"},"modified":"2025-08-25T10:11:10","modified_gmt":"2025-08-25T08:11:10","slug":"glupiejemy-technologia-nam-w-tym-skutecznie-pomaga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_lifestyle\/glupiejemy-technologia-nam-w-tym-skutecznie-pomaga\/","title":{"rendered":"G\u0142upiejemy. Technologia nam w tym skutecznie pomaga"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dzi\u015b, 2500 lat p\u00f3\u017aniej, patrz\u0105c na w\u0142asny m\u00f3zg wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z ChatGPT, musz\u0119 przyzna\u0107: stary filozof wiedzia\u0142, o czym m\u00f3wi.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nasza cywilizacja zbudowana jest na protezach poznawczych. Pismo zast\u0105pi\u0142o pami\u0119\u0107 ustn\u0105. Kalkulator wyr\u0119czy\u0142 nas w liczeniu. GPS zwolni\u0142 z obowi\u0105zku orientowania si\u0119 w terenie. Ka\u017cda z tych technologii to umowa faustowska: <strong>zyskujemy moc, trac\u0105c sprawno\u015b\u0107.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Najnowsze badania prof. Kosmyny i zespo\u0142u z MIT pokazuj\u0105, jak g\u0142\u0119boko si\u0119ga ten proces. Kiedy u\u017cywamy ChatGPT do pisania tekst\u00f3w, aktywno\u015b\u0107 naszego m\u00f3zgu spada \u2013 szczeg\u00f3lnie w obszarach odpowiedzialnych za kreatywno\u015b\u0107 i planowanie j\u0119zykowe. To nie metafora: <strong>fMRI pokazuje, jak gasn\u0105 rejony kory przedczo\u0142owej, gdy AI przejmuje ci\u0119\u017car formu\u0142owania my\u015bli<\/strong>. Osoby regularnie korzystaj\u0105ce z asystent\u00f3w AI wykazuj\u0105 mniejsz\u0105 aktywno\u015b\u0107 w regionach m\u00f3zgu zwi\u0105zanych z pami\u0119ci\u0105 semantyczn\u0105 i przetwarzaniem j\u0119zyka.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">To nie pierwszy raz, gdy technologia zmienia nasz\u0105 neurologi\u0119. Badania nad londy\u0144skimi taks\u00f3wkarzami wykaza\u0142y, \u017ce intensywne trenowanie orientacji przestrzennej powi\u0119ksza hipokamp. Co si\u0119 stanie, gdy GPS ca\u0142kowicie zast\u0105pi t\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107? Odpowied\u017a ju\u017c znamy: m\u0142odsze pokolenia wykazuj\u0105 deficyty w zadaniach wymagaj\u0105cych wyobra\u017ani przestrzennej.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Ale mo\u017ce w\u0142a\u015bnie o to chodzi? <strong>Mo\u017ce ewolucja kulturowa polega na outsourcingu funkcji poznawczych?<\/strong> W ko\u0144cu nie narzekamy, \u017ce nie potrafimy polowa\u0107 mamut\u00f3w ani rozpala\u0107 ognia krzesaniem. Poza tym nasz m\u00f3zg ma ograniczenia \u2013 jego eksternalizacje ju\u017c nie. Poza tym istnieje w ko\u0144cu cho\u0107by takie morskie zwierz\u0119, jak os\u0142onica: po zako\u0144czeniu stadium larwalnego, kiedy znajdzie dobre miejsce do osiedlenia si\u0119, pozbywa si\u0119 m\u00f3zgu, redukuj\u0105c go do prostego zwoju nerwowego, bo my\u015ble\u0107 ju\u017c wi\u0119cej potrzebowa\u0107 nie b\u0119dzie, a u\u017cywanie m\u00f3zgu to przecie\u017c niebagatelny wysi\u0142ek energetyczny, z punktu widzenia ewolucji najwyra\u017aniej zb\u0119dny. \u201eNic to, byle nie my\u015ble\u0107!\u201d, chcia\u0142oby si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 za Kwarcowym robotem z \u201eCyberiady\u201d Lema.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Problem w tym, \u017ce tracimy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c umiej\u0119tno\u015bci. Tracimy zdolno\u015b\u0107 do g\u0142\u0119bokiego my\u015blenia. Gdy Google odpowiada na ka\u017cde pytanie w 0,3 sekundy, po co zastanawia\u0107 si\u0119 d\u0142u\u017cej? Gdy ChatGPT formu\u0142uje za nas e-maile, po co \u0107wiczy\u0107 precyzj\u0119 wyra\u017cania? Badania z MIT pokazuj\u0105, \u017ce studenci u\u017cywaj\u0105cy AI do pisania esej\u00f3w nie tylko gorzej radz\u0105 sobie z samodzielnym pisaniem p\u00f3\u017aniej, ale te\u017c wykazuj\u0105 p\u0142ytsze zrozumienie omawianych temat\u00f3w.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Neuroplastyczno\u015b\u0107 dzia\u0142a w obie strony. M\u00f3zg, kt\u00f3rego nie u\u017cywamy, zanika. Eksperymenty z wykorzystaniem neuroobrazowania dowodz\u0105, \u017ce ju\u017c po kilku tygodniach regularnego korzystania z asystent\u00f3w AI zmniejsza si\u0119 g\u0119sto\u015b\u0107 po\u0142\u0105cze\u0144 synaptycznych w obszarach j\u0119zykowych m\u00f3zgu.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Paradoks polega na tym, \u017ce nigdy nie byli\u015bmy bardziej &#8222;inteligentni&#8221; \u2013 w sensie dost\u0119pu do informacji i narz\u0119dzi \u2013 a jednocze\u015bnie nigdy tak ma\u0142o samodzielni poznawczo. Jeste\u015bmy jak kultury\u015bci na sterydach: imponuj\u0105cy na pierwszy rzut oka, bezradni bez chemicznego wspomagania. Nie chodzi o technofobi\u0119. Chodzi o \u015bwiadomo\u015b\u0107 ceny. <strong>Ka\u017cda proteza poznawcza to wyb\u00f3r: zyskujemy wydajno\u015b\u0107, tracimy sprawno\u015b\u0107.<\/strong> Problem w tym, \u017ce dokonujemy tych wybor\u00f3w bezrefleksyjnie, prowadzeni przez wygod\u0119 i presj\u0119 czasu.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Mo\u017ce odpowiedzi\u0105 jest \u015bwiadome balansowanie?<\/strong> U\u017cywanie GPS-u w obcym mie\u015bcie, ale \u0107wiczenie orientacji w znanym terenie? Korzystanie z ChatGPT do zbierania materia\u0142u, ale pisanie w\u0142asnor\u0119cznie? Inaczej m\u00f3wi\u0105c, rozumnie wdro\u017cenie postulatu <em>Me+AI, <\/em>czyli traktowanie technologie jak narz\u0119dzia, nie zast\u0119pstwa.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Bo alternatywa jest prosta i przera\u017caj\u0105ca: staniemy si\u0119 pokoleniem kognitywnych kanapowc\u00f3w, niezdolnym do samodzielnego my\u015blenia bez algorytmicznego wsparcia \u2013 jak w <em>Pompie numer sze\u015b\u0107 <\/em>Paulo Baciugalupiego. Socrates przewraca\u0142by si\u0119 w grobie. Albo nie \u2013 w ko\u0144cu dok\u0142adnie to przewidzia\u0142.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sokrates mia\u0142 racj\u0119. Gdy w V wieku p.n.e. w Fajdrosie ostrzega\u0142 przed wynalazkiem pisma, argumentuj\u0105c \u017ce zniszczy ono ludzk\u0105 pami\u0119\u0107, wy\u015bmiano go jako technofoba. <\/p>\n","protected":false},"author":247,"featured_media":13370,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[764],"tags":[],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[614],"class_list":["post-13369","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ai_lifestyle","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":614,"user_id":247,"is_guest":0,"slug":"prof-dr-hab-dariusz-jemielniak","display_name":"prof. dr hab. Dariusz Jemielniak","avatar_url":{"url":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-1-e1742292469999.jpg","url2x":"https:\/\/haimagazine.com\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-1-e1742292469999.jpg"},"first_name":"Dariusz","last_name":"Jemielniak","user_url":"","job_title":"","description":"Profesor zarz\u0105dzania Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego, gdzie kieruje katedr\u0105 MINDS (Management in Networked and Digital Societies). Pracuje te\u017c jako faculty associate w Berkman-Klein Center for Internet and Society na Harvardzie. Wiceprezes Polskiej Akademii Nauk. Cz\u0142onek Rady Programowej CampusAI."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/247"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13369"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13373,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13369\/revisions\/13373"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13369"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=13369"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=13369"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=13369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}