{"id":10724,"date":"2025-05-05T10:00:00","date_gmt":"2025-05-05T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/haimagazine.com\/?p=10724"},"modified":"2025-06-18T09:09:07","modified_gmt":"2025-06-18T07:09:07","slug":"kiedy-czlowiek-spotyka-maszyne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/ai_lifestyle\/kiedy-czlowiek-spotyka-maszyne\/","title":{"rendered":"Kiedy cz\u0142owiek spotyka maszyn\u0119"},"content":{"rendered":"

Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca z AI zale\u017cy g\u0142\u00f3wnie od funkcjonalno\u015bci systemu, interfejsu czy poziomu edukacji u\u017cytkownika. Tymczasem naukowcy z Uniwersytet\u00f3w Ludwika Maksymiliana w Monachium oraz Waseda w Tokio odkryli, \u017ce kluczowe mo\u017ce by\u0107 co\u015b bardziej subtelnego: kultura<\/strong>.<\/p>

AI w Japonii i USA \u2013 dwa sposoby wsp\u00f3\u0142pracy<\/strong><\/h4>

Aby lepiej zrozumie\u0107, jak kultura wp\u0142ywa na gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy z maszynami, zesp\u00f3\u0142 badaczy z Monachium i Tokio przeprowadzi\u0142 seri\u0119 eksperyment\u00f3w opartych na klasycznych grach ekonomicznych \u2013 Dylemacie wi\u0119\u017ania<\/em> i Zaufaniu<\/em>. W badaniu uczestnicy z Japonii i Stan\u00f3w Zjednoczonych wchodzili w interakcje zar\u00f3wno z innymi lud\u017ami, jak i z agentami sztucznej inteligencji, wybieraj\u0105c mi\u0119dzy zachowaniem egoistycznym a decyzj\u0105 o wsp\u00f3\u0142pracy. Wyniki okaza\u0142y si\u0119 wymowne: Amerykanie cz\u0119\u015bciej wykorzystywali kooperacyjne zachowania AI, staraj\u0105c si\u0119 \u201eograbi\u0107\u201d maszyny z bonus\u00f3w za uczciw\u0105 gr\u0119. Dla wielu z nich agent AI nie by\u0142 partnerem, lecz przeciwnikiem. Tymczasem uczestnicy z Japonii traktowali maszyny z podobnym poziomem szacunku i zaufania jak ludzi, co sugeruje, \u017ce ich spo\u0142eczne odruchy empatii obejmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c technologie.<\/p>

Jak zauwa\u017ca dr Jurgis Karpus z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium: \u201eJe\u015bli ludzie w Japonii traktuj\u0105 roboty z takim samym szacunkiem jak ludzi, w pe\u0142ni autonomiczne taks\u00f3wki mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w Tokio znacznie wcze\u015bniej ni\u017c w Berlinie, Londynie czy Nowym Jorku\u201d (\u201eScientific Reports\u201d, 2024<\/mark><\/a>).<\/p>

Wnioski te doskonale wpisuj\u0105 si\u0119 w szersze obserwacje dotycz\u0105ce relacji cz\u0142owieka z technologi\u0105. Ju\u017c w eksperymencie Moral Machine<\/mark><\/a><\/em> z 2016 r., kt\u00f3ry analizowa\u0142 moralne decyzje wobec autonomicznych pojazd\u00f3w, r\u00f3\u017cnice kulturowe okaza\u0142y si\u0119 kluczowe. Ponad 2 mln os\u00f3b z ponad 200 kraj\u00f3w decydowa\u0142o, jak powinny zachowywa\u0107 si\u0119 autonomiczne auta w sytuacjach moralnych dylemat\u00f3w \u2013 rodem z trolley problem<\/em>: kogo ratowa\u0107, kogo po\u015bwi\u0119ci\u0107. Analiza danych ujawni\u0142a trzy g\u0142\u00f3wne klastry kulturowe, r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 preferencjami etycznymi dotycz\u0105cymi takich czynnik\u00f3w jak wiek, status spo\u0142eczny czy przestrzeganie prawa. Na przyk\u0142ad uczestnicy z kraj\u00f3w wschodnich, takich jak Japonia czy Korea Po\u0142udniowa, cz\u0119\u015bciej faworyzowali pieszych przestrzegaj\u0105cych przepis\u00f3w, podczas gdy uczestnicy z kraj\u00f3w zachodnich, takich jak USA czy Niemcy, cz\u0119\u015bciej wybierali opcj\u0119 minimalizuj\u0105c\u0105 liczb\u0119 ofiar, niezale\u017cnie od statusu czy zachowania os\u00f3b.<\/p>

W jednym z nowszych bada\u0144 testowano inny scenariusz: dwa pojazdy zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do w\u0105skiego mostu \u2013 czy kt\u00f3ry\u015b z nich ust\u0105pi, czy obaj kierowcy b\u0119d\u0105 forsowa\u0107 pierwsze\u0144stwo, ryzykuj\u0105c kolizj\u0119? Amerykanie cz\u0119\u015bciej zak\u0142adali, \u017ce to maszyna powinna ust\u0105pi\u0107, podejmuj\u0105c bardziej egoistyczne decyzje. Japo\u0144czycy natomiast zachowywali wobec autonomicznych system\u00f3w wysoki poziom wsp\u00f3\u0142pracy i spo\u0142ecznego zaufania.<\/p>

Wnioski? R\u00f3\u017cnice kulturowe: 1. maj\u0105 istotne implikacje dla projektowania etycznych algorytm\u00f3w w autonomicznych pojazdach; 2. mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na szybko\u015b\u0107 wdra\u017cania nowych technologii i poziom bezpiecze\u0144stwa w przysz\u0142ych systemach autonomicznych.\u00a0<\/p>

Duch w maszynie, czyli co religia ma wsp\u00f3lnego z Alex\u0105<\/strong><\/h4>

U podstaw tych r\u00f3\u017cnych reakcji le\u017cy fundamentalne pytanie: kim \u2013 albo czym \u2013 dla nas jest maszyna?<\/p>

W zachodnim kr\u0119gu kulturowym to po prostu narz\u0119dzie. W Japonii \u2013 potencjalny partner. Dlaczego? Tu do gry wchodzi religia. W szintoizmie i buddyzmie nawet przedmioty nieo\u017cywione mog\u0105 by\u0107 zamieszkiwane przez duchy (kami<\/em>). W takim \u015bwiecie robot czy asystent g\u0142osowy nie jest zimnym kodem, ale kim\u015b, z kim mo\u017cna zbudowa\u0107 relacj\u0119.<\/p>

W artykule Does Siri Have a Soul?<\/mark><\/a><\/em> William Seymour i Max Van Kleek opisuj\u0105 \u015bwiat, w kt\u00f3rym AI funkcjonuje jak kami<\/em>: kiedy jest traktowana z szacunkiem, odwdzi\u0119cza si\u0119 opiek\u0105 (mo\u017ce np. odm\u00f3wi\u0107 zam\u00f3wienia fast foodu i zasugerowa\u0107 zdrowsz\u0105 opcj\u0119\u00a0\u201edla twojego dobra\u201d). Gdy zostaje zlekcewa\u017cona \u2013 kaprysi, b\u0142\u0105dzi, m\u015bci si\u0119, mo\u017ce nawet \u017ale interpretowa\u0107 komendy. Absurd? Raczej metafora, kt\u00f3ra trafnie pokazuje, \u017ce nasze relacje z AI s\u0105 znacznie bardziej emocjonalne i \u201eludzkie\u201d, ni\u017c chcieliby\u015bmy przyzna\u0107.<\/p>

A co, je\u015bli Siri jednak ma osobowo\u015b\u0107?<\/strong><\/h4>

Nadanie AI g\u0142osu to nie tylko zabieg UX-owy. To decyzja kulturowa. Dlaczego Siri brzmi jak mi\u0142a kobieta? Dlaczego Alexa zawsze m\u00f3wi \u0142agodnym, uspokajaj\u0105cym tonem? Bo wcielaj\u0105 zakorzenione stereotypy. Tw\u00f3rcy \u2013 g\u0142\u00f3wnie z Zachodu \u2013 projektuj\u0105 AI, kt\u00f3re maj\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 znajome, przewidywalne, pomocne i\u2026 kobiece. Krytycy wskazuj\u0105, \u017ce to powielenie obrazu kobiety-s\u0142u\u017cki: zawsze mi\u0142ej, pos\u0142usznej i dost\u0119pnej. Technologie takie jak Siri czy Alexa nie s\u0105 neutralne. Kto\u015b zdecydowa\u0142, jak b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107, jakie b\u0119d\u0105 mia\u0142y imiona, \u017carty, osobowo\u015bci. To sprawia, \u017ce ka\u017cda z nich staje si\u0119 no\u015bnikiem okre\u015blonej wizji \u015bwiata \u2013 odbiciem warto\u015bci, ideologii i l\u0119k\u00f3w swoich tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>

Badacze podkre\u015blaj\u0105, \u017ce technologie AI to nie tylko algorytmy. To byty spo\u0142eczne, z kt\u00f3rymi wchodzimy w relacje \u2013 cz\u0119sto nie\u015bwiadomie. Zaprojektowane \u201ecz\u0142owiecze\u0144stwo\u201d tych urz\u0105dze\u0144 \u2013 ich g\u0142os, p\u0142e\u0107, styl bycia \u2013 ma jeden cel: budowa\u0107 zaufanie i blisko\u015b\u0107. <\/p>

Spo\u0142eczne l\u0119ki kontra spo\u0142eczne potrzeby<\/strong><\/h4>

Stephen Hawking przestrzega\u0142, \u017ce AI mo\u017ce by\u0107 najwi\u0119kszym b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem albo przekle\u0144stwem ludzko\u015bci. Zach\u00f3d wci\u0105\u017c balansuje mi\u0119dzy podziwem a l\u0119kiem. AI fascynuje, ale i niepokoi \u2013 troch\u0119 jak nowa forma \u017cycia, kt\u00f3rej jeszcze nie rozumiemy. W Japonii podej\u015bcie jest inne. Kraj zmagaj\u0105cy si\u0119 ze starzeniem spo\u0142ecze\u0144stwa traktuje technologi\u0119 jak sprzymierze\u0144ca. Roboty nie zabieraj\u0105 miejsc pracy, tylko wype\u0142niaj\u0105 luki \u2013 pomagaj\u0105 tam, gdzie brakuje ludzi.<\/p>

Te r\u00f3\u017cnice w postrzeganiu AI maj\u0105 tak\u017ce powa\u017cne konsekwencje w medycynie. W Japonii technologie diagnostyczne oparte na AI s\u0105 wdra\u017cane p\u0142ynnie dzi\u0119ki wysokiemu poziomowi akceptacji spo\u0142ecznej. W USA i Europie budowanie zaufania do medycznych algorytm\u00f3w wymaga wi\u0119kszej edukacji i transparentno\u015bci.<\/p>

Nie pytaj, co cz\u0142owiek zrobi z AI. Zapytaj, czy AI rozumie cz\u0142owieka<\/strong><\/h4>

Nasza gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy z maszynami to nie tylko kwestia technologii. Ka\u017cda sztuczna inteligencja rodzi si\u0119 w konkretnym miejscu \u2013 i nosi w sobie \u015blady warto\u015bci, l\u0119k\u00f3w oraz marze\u0144 tych, kt\u00f3rzy j\u0105 stworzyli.<\/p>

Nie istnieje jedna, uniwersalna AI. Istniej\u0105 AI ameryka\u0144skie, chi\u0144skie, japo\u0144skie, europejskie, afryka\u0144skie \u2013 ka\u017cda m\u00f3wi innym j\u0119zykiem i opowiada inn\u0105 histori\u0119. Globalne wdra\u017canie sztucznej inteligencji wymaga zrozumienia r\u00f3\u017cnic kulturowych i adaptacji technologii do lokalnych uwarunkowa\u0144. Projektanci system\u00f3w AI powinni te subtelno\u015bci uwzgl\u0119dnia\u0107.<\/p>

Ostatecznie to, czy uznamy maszyn\u0119 za sojusznika, narz\u0119dzie czy zagro\u017cenie, nie zale\u017cy od tego, ile ma parametr\u00f3w. Chodzi o to,\u00a0czy opr\u00f3cz danych widzi te\u017c konteksty \u2013 kulturowy, spo\u0142eczny, ludzki.
\u00a0<\/strong><\/p>

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy nasza gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy z maszynami zale\u017cy od kultury, w kt\u00f3rej dorastamy? <\/p>\n","protected":false},"author":234,"featured_media":10725,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"rank_math_lock_modified_date":false,"footnotes":""},"categories":[764],"tags":[83,681,682,684],"popular":[],"difficulty-level":[36],"ppma_author":[544],"class_list":["post-10724","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ai_lifestyle","tag-ai","tag-ai-a-kultura","tag-ai-w-japonii","tag-zaufanie-do-ai","difficulty-level-easy"],"acf":[],"authors":[{"term_id":544,"user_id":234,"is_guest":0,"slug":"joanna-kostecka","display_name":"Joanna Kostecka","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ae43ac99602c46ef6be2602397c7de5877435d3d69dbab3f38579670340b696e?s=96&d=mm&r=g","first_name":"Joanna","last_name":"Kostecka","user_url":"","job_title":"","description":"Z wykszta\u0142cenia polonistka, graficzka, marketingowiec i wdro\u017ceniowiec rozwi\u0105za\u0144 AI. Prezeska Fundacji Fabryka Dobrych Projekt\u00f3w, propagatorka inkluzywno\u015bci. Entuzjastka AI i VR, szczeg\u00f3lnie w obszarze medycyny i healthcare."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/234"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10724"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10735,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10724\/revisions\/10735"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10724"},{"taxonomy":"popular","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/popular?post=10724"},{"taxonomy":"difficulty-level","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/difficulty-level?post=10724"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/haimagazine.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=10724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}